رهیافت یکپارچه اینترنت اشیاء و بلاکچین در مدیریت پسماندهای صنعتی

مدیریت پسماندهای صنعتی و ویژه حاوی ترکیبات خطرناک به دلیل ماهیت پیچیده زنجیره ارزش شامل حلقه های متعدد ثبت، حمل و نقل، بازیافت و دفع نهایی همواره با چالش های جدی نظیر عدم شفافیت و دفع غیرمجاز مواجه بوده است. این مقاله با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه مبتنی بر فناوری اینترنت اشیا (IoT) و بلاکچین برای مدیریت هوشمند پسماندهای صنعتی انجام شده است. روش شناسی پژوهش از نوع مرور نظام مند (Systematic Review) با جستجو در پایگاه های داده معتبر Web of Science، Direct IEEE Xplore، Scopus، Science و PubMed در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ بود که در نهایت ۳۱ مطالعه معیارهای ورود را احراز کردند. یافته ها در لایه ادراک و جمع آوری داده با به کارگیری حسگرهای هوشمند GPS، RFID و پهپادهای مجهز به حسگرهای گازی، لایه انتقال و ذخیره سازی مبتنی بر بلاکچین با استفاده از ساختار درخت مرکل و قراردادهای هوشمند برای تضمین تغییرناپذیری و شفافیت داده ها و لایه تصمیم سازی با بهره گیری از الگوریتم های هوش مصنوعی برای بهینه سازی لجستیک، پیش بینی الگوهای تولید پسماند و شناسایی خودکار تخلفات دسته بندی شدند. نتایج نشان می دهد که پیاده سازی این رهیافت یکپارچه می تواند مصرف سوخت ناوگان حمل پسماند را تا ۳۰ درصد، کاهش خطای انسانی در ثبت اطلاعات را از ۳ درصد به کمتر از ۳۰ در هزار کاهش و نرخ تشخیص تخلفات زیست محیطی را تا ۴۰ درصد افزایش دهد. چالش های اصلی پیاده سازی شامل کمبود زیرساخت های فنی، ضعف قوانین و مقررات شفاف، هزینه های اولیه بالا و نبود نیروی انسانی متخصص است. این چارچوب با فراهم آوردن شفافیت کامل، قابلیت ردیابی غیرقابل انکار و امکان ایجاد انگیزه های اقتصادی از طریق توکن های دیجیتال بستر مناسبی برای گذار از مدیریت منفعل و واکنشی به یک سیستم فعال هوشمند و اشتراکی در مدیریت پسماندهای صنعتی ایران فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

اینترنت اشیا ، بلاکچین ، مدیریت پسماند ، صنعتی ، قرارداد ، هوشمند ، شفافیت ، زنجیره تامین