مروری بر فرایندهای شناختی و سازگاری رفتاری کارکنان در مواجهه با هوش مصنوعی سازمانی

گسترش شتابان هوش مصنوعی در محیط های سازمانی، الگوهای سنتی کار را متحول کرده و کارکنان را با چالش های انطباقی بی سابقه ای روبرو ساخته است. هدف از این مرور، بررسی فرایندهای شناختی و سازوکارهای سازگاری رفتاری کارکنان در مواجهه با هوش مصنوعی سازمانی بر اساس شواهد پژوهشی موجود است. روش پژوهش حاضر از نوع مرور روایی است که با تکیه بر یافته های منابع علمی معتبر (شامل مطالعات پیمایشی، تجربی و کیفی)، به سنتز الگوهای انطباق انسانی در تعامل با هوش مصنوعی پرداخته است. چارچوب نظری اصلی این مرور، نظریه ارزیابی شناختی است و برای سازمان دهی شواهد مربوط به استرسورهای شغلی و پیامدهای آن ها، از مدل چالش-مانع استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که واکنش کارکنان به هوش مصنوعی یکسان نبوده و شواهد موجود از الگوهای متمایزی از ارزیابی شناختی، شامل ارزیابی چالشی و ارزیابی تهدیدمحور یا بازدارنده، حمایت می کنند. در الگوی اول، زمانی که هوش مصنوعی به عنوان یک چالش یا فرصت ارزیابی می شود، با پیامدهای مثبتی همچون شکل دهی شغلی رویکردگرا و رفتارهای نوآورانه همراه است، در حالی که در الگوی دوم، ارزیابی هوش مصنوعی به عنوان یک تهدید یا مانع با بروز اضطراب، ناامنی شغلی، بدبینی سازمانی و رفتارهای دفاعی نظیر پنهان سازی دانش ارتباط دارد؛ برخی متغیرهای فردی و محیطی نیز در تعدیل روابط میان مواجهه با هوش مصنوعی، ارزیابی های شناختی و پیامدهای شغلی نقش دارند. نتیجه گیری نهایی نشان می دهد که موفقیت در ادغام هوش مصنوعی در سازمان، علاوه بر زیرساخت های فنی، به مدیریت ادراکات شناختی و تقویت منابع روانی کارکنان برای تسهیل سازگاری رفتاری فعالانه نیز وابسته است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی سازمانی ، ارزیابی شناختی ، شکل دهی شغلی ، سازگاری رفتاری ، ناامنی شغلی