ارزیابی پایداری سامانه های پرورش گوسفند و بز در شهرستان جیرفت

بسیاری از پژوهشگران معتقدند سامانه­های پرورش گوسفند و بز در سطح محلی و ناحیه­ای به لحاظ فاکتورهای تولیدی متمایز هستند و بر این اساس باید پایداری سیستم های دامی به طور جداگانه مورد تجزیه تحلیل قرار گیرند. مطالعات پایداری در ایران بیشتر تمرکز بر مطالعه بوم نظام های زراعی و باغی داشته است و کمتر به بررسی پایداری نظام های دامپروری به عنوانی عامل تاثیرگذار در اهداف توسعه پایدار پرداخته شده است. هدف این مطالعه ارزیابی سامانه های پرورش گوسفند و بز در شهرستان جیرفت در یکی از قطب های کشاورزی و دامپروری ایران، در جنوب استان کرمان بوده است. با استفاده از تلفیقی از شاخص های برگرفته شده از مطالعات بین المللی و تلاش برای بومی سازی آن ها این مطالعه در سال زراعی ۱۴۰۲ در جمعیت دامپروری شهرستان جیرفت در دو سامانه پرورش عشایری و روستایی صورت پذیرفت. جامعه آماری تحقیق بر اساس گزارش سازمان جهاد کشاورزی جنوب استان کرمان شامل ۷۷۱۴ بهره بردار سامانه عشایری و ۱۲۵۷۵ بهره بردار در نظام روستایی بوده است. حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان ۳۷۷ نفر تعیین شد؛ که به ترتیب ۱۴۳ و ۲۳۴ نمونه از سامانه عشایری و روستایی انتخاب شده اند در مجموع ۲۹ پارامتر در قالب ۵ عامل شامل: بهره وری (۷ متغیر)، پایایی و ثبات (۸ متغیر)، خود مدیریتی (۵ متغیر) و قابلیت سازگاری و برابری (۹ متغیر) طراحی شد و با استفاده از پرسشنامه به صورت حضوری در جامعه مورد مطالعه تکمیل شد. در نگاه کلی بیش از ۵۳ درصد نمونه های مورد مطالعه در طبقه با امتیاز پایداری پایین قرار دارند و تنها ۱۱ درصد آن ها در وضعیت مناسب پایداری قرار دارند. نتایج نشان داد بین دو سامانه فوق به لحاظ پارامترهای مورد مطالعه تفاوت معنی داری وجود دارد. نتایج تحقیق با مطالعات قبلی هم راستا بوده است. بر اساس نتایج تحقیق همه سامانه های تولید دامپروری در منطقه مورد مطالعه نیاز به بهبود وضعیت پایداری در عامل های مورد مطالعه دارند. در این تحقیق یک نوآوری و ابزار مناسب جهت بررسی سامانه های دامپروری در مطالعه های داخل کشور معرفی شده است. نتایج این مطالعه می تواند به منظور بهبود وضعیت پایداری در منطقه مورد مطالعه توسط تصمیم گیران و سیاست گذاران مورد بهره برداری قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تحلیل چندوجهی ، تغییر اقلیم ، سنجش پایداری ، شاخص­های پایداری ، دامپروری