از شخصی سازی تا جامعیت دین بررسی تطبیقی آرای عبدالله جوادی آملی و ریچارد رورتی

در این پژوهش دیدگاه های عبدالله جوادی آملی و ریچارد رورتی پیرامون نقش دین و جایگاه آن در عرصه عمومی و خصوصی به صورت تطبیقی بررسی می گردد. مسئله پاسخگویی قرآن به نیازهای زمانه و دامنه شمول و جامعیت آن از جمله مسائلی است که قدمت آن به سده های نخست نزول قرآن می رسد. در دوران معاصر برخی اندیشمندان مسلمان همچون پاره ای از مفسران و قرآن پژوهان متقدم در تبیین مفهوم و چیستی جامعیت قرآن مسیر افراط و تفریط را پیمودند. جوادی آملی از جمله مفسران نام آشنا و صاحب نظر است که ضمن بیان قدر مسلم مفهوم جامعیت، در نهایت جامعیت حداکثری را ترجیح داده و پذیرفته است. نوشتار در پیش رو مبتنی بر دیدگاه ایشان در باب جامعیت و جهانی بودن قرآن کریم و با رهاییافت نگارش یافته درون دینی مبتنی بر کتاب و سنت و با التزام به قاعده ی روش شناختی است؛ زیرا به طور قطع فهم و دریافت مفهوم جامعیت قرآن و یا دین از رهگذر متون دینی بر سایر رهاییافت ها رجحان و برتری دارد. یادکرد این نکته نیز ضروری است که فرضیه پژوهش حاضر به تبع مسئله آن معطوف بر تبیین و کشف نسبت بین دو متغیر بوده است. بررسی و سنجش آنها با ابزارها و ادله درونی دینی موجب پدیدار شدن نتایج قابل توجه و نوآوری در پژوهش گردیده است و لذا پژوهش حاضر از جمله پژوهش های معطوف به همبستگی به شمار می آید که در صدد کشف نسبت بین دو متغیر می باشد. فرجام سخن آن که وجه تمایز پژوهش حاضر از سایر پژوهش های همگون در دو نکته اساسی است: نخست این که به طور خاص مبتنی بر مبانی و ادله جوادی آملی است؛ دوم آن که در غالب مسائل مبتنی بر بررسی و کشف نسبت بین دو متغیر می باشد. جوادی آملی با تاکید بر جامعیت دین، اسلام را نظامی همه جانبه می داند که نه تنها در ساحت فردی، بلکه در ساختار اجتماعی سیاسی و فرهنگی نیز باید حضور داشته باشد. از دیدگاه او تفکیک دین از عرصه عمومی منجر به فروپاشی معنوی و اخلاقی جامعه می گردد. در مقابل روزنی فیلسوف پرا نما آمریکایی مدافع خصوصی سازی ایمان است و نقش دین را به حوزه تجربه و انتخاب شخصی محدود می کند. او معتقد است که ارزش های عقلانی و گفت وگوی لیبرال بدون اتکا به آموزه های دینی می توانند فضای عمومی را سامان دهند و به اجماع مشترک برسند. این مطالعه با روش تطبیقی به بررسی نقاط اشتراک و افتراق این دو اندیشمند پرداخته است و پیامدهای هر رویکرد را برای رابطه ایمان، عقلانیت و سیاست روشن می سازد. نتیجه نشان می دهد که رویکرد جوادی آملی مبتنی بر پیوستگی دین و دنیا و نگاه رورتی بر جدایی نهادی آنان تاکید دارد که هر یک پیامدهای متفاوتی برای فلسفه سیاسی و اخلاق عمومی دارند.

کلیدواژه ها:

شخصی سازی ، جوادی آملی ، رورتی ، جامعیت دین