نقش هوش مصنوعی در مدیریت دانش و پیشگیری از فراموشی سازمانی؛ تدوین الگوی ماندگاری هوشمند دانش در سازمانهای دولتی

در عصر اقتصاد مبتنی بر دانش توانایی سازمان ها در حفظ، سازماندهی و بازخوانی اطلاعات استراتژیک، مهم ترین عامل بقا و مزیت رقابتی محسوب می شود. نهادهای دولتی به دلیل ساختارهای بوروکراتیک و پدیده گردش نخبگان، همواره در معرض تهدید فراموشی سازمانی (Organizational Forgetting) قرار دارند؛ پدیده ای که طی آن تجربیات انباشته و دانش فنی به مرور زمان یا با خروج نیروی انسانی از بین می رود. هدف از پژوهش حاضر انجام یک مرور نظام مند جهت تبیین نقش هوش مصنوعی (AI) به عنوان محرک اصلی مدیریت دانش نوین و ابزاری کارآمد برای جلوگیری از زوال حافظه نهادی در سازمان های بخش عمومی است. این مطالعه با استفاده از روش مرور نظام مند و بر اساس پروتکل استاندارد پریزما (PRISMA) انجام پذیرفته است. پایگاه های داده معتبر بین المللی و داخلی در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ مورد پایش قرار گرفتند. فرآیند غربالگری با تمرکز بر پژوهش هایی انجام شد که به بررسی تقاطع فناوری های شناختی، سیستم های ذخیره سازی هوشمند و فرآیندهای یادگیری سازمانی پرداخته بودند. داده های منتخب با رویکرد سنتز محتوایی در سه محور کلیدی «خودکارسازی مستندسازی دانش»، «بازیابی هوشمند اطلاعات» و «توسعه حافظه مصنوعی سازمانی» دسته بندی و تحلیل شدند. تحلیل یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق الگوریتم های یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی (NLP)، قادر است فرآیند تبدیل دانش ضمنی (Tacit) به دانش صریح (Explicit) را که در مدل های سنتی مدیریت دانش با کندی صورت می گرفت خودکار نماید. یافته ها موید این مطلب است که استقرار سیستم های هوش مصنوعی با ایجاد یک «پایگاه دانش» پویا مانع از تکرار خطاهای عملیاتی شده و دسترسی به تجربیات فنی دهه های گذشته را در لحظه تصمیم گیری میسر می سازد. همچنین مشخص گردید که فناوری های هوشمند با تحلیل الگوهای کاری دانش نهفته در فرآیندهای پیچیده را استخراج کرده و ریسک زوال حافظه رویه ای را به طور چشمگیری کاهش می دهند. نتایج این مرور نظام مند حاکی از آن است که هوش مصنوعی فراتر از یک ابزار ذخیره سازی به عنوان موتور محرک یادگیری سازمانی عمل می کند. پیوند میان مدیریت دانش و هوش مصنوعی سازمان های دولتی را قادر می سازد تا از یک ساختار مبتنی بر حافظه فردی به سمت یک جمعی دیجیتال حرکت کنند. پژوهش نتیجه می گیرد که استفاده از این فناوری کارآمدترین راهکار برای تضمین تداوم دانش و ارتقای سطح بهره وری در سازمان های نوین است؛ زیرا که با ایجاد یک محیط دانشی ماندگار مانع از هدر رفت سرمایه های فکری در اثر تغییرات ساختاری و پرسنلی می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت دانش ، فراموشی سازمانی ، حافظه سازمانی ، سرمایه فکری ، سازمان یادگیرنده ، تاب آوری دانشی