بررسی تحلیلی وتوصیفی مکتب خانه ها در نظام آموزش سنتی)مطالعه موردی شهر گیوی)

مکتب خانه ها به عنوان نخستین نهادهای آموزشی سنتی در ایران، نقش بنیادینی در سوادآموزی ابتدایی، آموزش قرآن و انتقال ارزش های فرهنگی دینی ایفا کرده اند. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی تحلیلی، به بررسی وضعیت مکتب خانه ها در شهر گیوی (مرکز شهرستان کوثر، استان اردبیل) در دوره پیش از تاسیس مدارس نوین می پردازد که ابعاد مختلفی همچون وجود و پراکندگی مکتب خانه ها، ساختار فیزیکی، محتوای آموزشی، شیوه های تدریس، روش های تشویق و تنبیه و تاثیرات اجتماعی آن ها مورد تحلیل قرار گرفته است. داده های پژوهش از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با پنج نفر از دانش آموختگان مکتب خانه و همچنین مطالعه منابع مکتوب گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که پیش از سال ۱۳۰۰ شمسی، هشت مکتب خانه (پنج مکتب خانه پسرانه و سه مکتب خانه دخترانه) در شهر گیوی و روستاهای اطراف فعال بوده اند. آموزش ها عمدتا به صورت رایگان، قرآن محور و با تاکید بر روش های حفظی انجام می شد و شاگردان علاوه بر یادگیری، در امور روزمره معلم نیز مشارکت داشتند. وجود مکتب خانه های دخترانه تحت مدیریت زنان (ملا باجی ها) بیانگر نوعی توجه نسبی به عدالت جنسیتی در نظام آموزشی سنتی منطقه است. در مجموع، مکتب خانه ها نقش مهمی در شکل گیری مدارس رسمی بعدی، از جمله دبستان حافظ، ایفا کرده و تاثیرات ماندگاری بر تربیت اجتماعی و فرهنگی جامعه محلی برجای گذاشته اند.

کلیدواژه ها:

مکتب خانه ، آموزش سنتی ، شهر گیوی ، قرآن محوری ، تاثیر اجتماعی