مداخلات مشاوره ای پیشگیرانه مبتنی بر معنا درمانی در مواجهه با بحران های وجودی ناشی از شرایط چندلایه جامعه ایران

زمینه و هدف: جامعه ایران در سال های اخیر با بحران های چندلایه شامل همه گیری کووید-۱۹، فشارهای شدید اقتصادی، بلایای طبیعی مکرر، تنش های اجتماعی-سیاسی و موج مهاجرت جوانان مواجه شده که موجی فراگیر از بحران های وجودی را در میان اقشار مختلف پدید آورده است. هدف این پژوهش طراحی، اجرا و آزمون اثربخشی بسته مداخله مشاوره ای پیشگیرانه مبتنی بر معنا درمانی ویکتور فرانکل بر کاهش شدت بحران وجودی، افزایش معنای زندگی و تاب آوری وجودی و کاهش علائم روان شناختی کلی بود. روش: روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون – پس آزمون – پیگیری دو ماهه همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری کلیه مراجعان مراکز مشاوره دانشگاهی و خصوصی شهر تهران در سال ۱۴۰۳ بودند که به دلیل احساس پوچی و بی معنایی زندگی مراجعه کرده بودند. هشتاد نفر بر اساس معیار ورود (نمره بالاتر از ۵۰ در مقیاس بحران وجودی، سن ۱۸ تا ۵۵ سال، عدم تشخیص روان پریشی فعال) به صورت در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۴۰ نفر) و کنترل (۴۰ نفر) گمارده شدند. ریزش نمونه در پایان ۱۰ درصد بود. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس معنای زندگی (MLQ)، مقیاس بحران وجودی (ECE)، مقیاس تاب آوری کانر-دیویدسون (CD-RISC) و چک لیست علائم روان شناختی ۹۰ سوالی (SCL-۹۰-R) بودند. مداخله در ۱۲ جلسه ۱۰۰ دقیقه ای هفتگی به صورت گروهی اجرا شد. یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد تفاوت کلی بین دو گروه معنادار است (Wilks’ λ = ۰.۲۷, F(۵,۷۰) = ۳۷.۹۱, p < ۰.۰۰۱, η² = ۰.۷۳). تحلیل های کوواریانس یک متغیری حاکی از افزایش معنادار حضور معنا (F = ۷۸.۴۲, p < ۰.۰۰۱, η² = ۰.۶۶)، جستجوی معنا (F = ۶۴.۱۹, p < ۰.۰۰۱, η² = ۰.۶۱)، تاب آوری وجودی (F = ۹۲.۳۷, p < ۰.۰۰۱, η² = ۰.۷۲) و کاهش معنادار شدت بحران وجودی (F = ۸۸.۶۱, p < ۰.۰۰۱, η² = ۰.۷۰) و شاخص شدت جهانی علائم (F = ۶۹.۸۴, p < ۰.۰۰۱, η² = ۰.۶۴) در گروه آزمایش بود. تمام اثرات تا مرحله پیگیری دو ماهه پایدار ماند. نتیجه گیری: بسته مداخله پیشگیرانه معنا درمانی می تواند به عنوان یک رویکرد موثر، بومی شده، کم هزینه و قابل تعمیم در نظام مشاوره پیشگیرانه کشور به کار گرفته شود و در کاهش بحران های وجودی ناشی از شرایط چندلایه اجتماعی نقش چشمگیری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

بحران وجودی ، مشاوره پیشگیرانه ، معنا درمانی ، معنای زندگی ، تاب آوری وجودی