بررسی و تحلیل نقش رسانه های اجتماعی در تغییر سبک زندگی جوانان ایران

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل نقش رسانه های اجتماعی در تغییر سبک زندگی جوانان ایران بر اساس پژوهش های فارسی زبان انجام شد. روش پژوهش مرور نظام مند و تحلیل ثانویه ۱۰ مقاله و پایان نامه علمی پژوهشی منتشر شده بین سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ در پایگاه های معتبر فارسی Magiran, Noormags, Civilica و نیز ۱۴ منبع معتبر انگلیسی بین المللی (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶) است. چارچوب نظری مقاله تلفیقی از نظریه های بوردیو منش و تمایز، گیدنز بازاندیشی هویتی، نظریه استفاده و خشنودی و نظریه کاشت است. یافته ها در چهار بعد اصلی سبک زندگی تحلیل شدند: (۱) الگوهای مصرف و مد - که بیشترین تاثیرپذیری را نشان می دهد و با مکانیسم های کاشت تصاویر، آرمانی، نمایش سرمایه ها و ارضای نیازهای روانی اجتماعی همراه است؛ (۲) اوقات فراغت و سرگرمی - با جابجایی فراغت از فضای فیزیکی به مجازی، کاهش نشاط اجتماعی و ظهور فراغت «نمایشی»؛ (۳) روابط اجتماعی و تعاملات بین فردی - با جابجایی از سرمایه اجتماعی پیوندی (خانواده) به سرمایه اجتماعی اتصالی (شبکه های گسترده مجازی)؛ و (۴) هویت و خودانگاره - با دوگانگی فرصت های خودشناسی و بحران هویت. نتیجه گیری نشان می دهد که رسانه های اجتماعی هم فرصت یادگیری غیررسمی، مشارکت اجتماعی، ابراز وجود و هم تهدید مصرف گرایی افراطی، کاهش تعاملات خانوادگی، نارضایتی از بدن و سردرگمی ارزشی برای جوانان ایرانی به شمار می روند. تاثیرات مذکور یکسان و خطی نیست، بلکه تحت تاثیر متغیرهای زمینه ای مانند جنسیت، طبقه اقتصادی اجتماعی، سرمایه فرهنگی خانواده و نوع استفاده (فعال در برابر منفعل) قرار دارد. تقویت سواد رسانه ای، کاهش ۳۰ دقیقه ای استفاده روزانه، تنظیم گری هوشمندانه و حمایت از پژوهش های کیفی و طولی به عنوان مهم ترین توصیه های سیاستی و کاربردی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

رسانه های اجتماعی ، سبک زندگی جوانان ، ایران ، شبکه های اجتماعی مجازی ، تغییرات فرهنگی