بررسی طراحی های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محله با رویکرد تسهیلگری اجتماع محور (مطالعه موردی؛ محله حجاب شهر مشهد)

تسهیلگری اجتماع محور رویکردی است که بر توانمندسازی جامعه محلی برای شناسایی نیازها بیان مسائل و یافتن راهکارهای مشارکتی تاکید دارد. این رویکرد به جای ارائه راه حل های بیرونی فرآیند گفت وگو و تصمیم گیری جمعی را تقویت می کند و بستر لازم برای تعریف پروژه های مشارکت محور آینده را فراهم می سازد. هدف اصلی این پژوهش شناسایی و تحلیل وضعیت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و کالبدی محله حجاب ۷۹ در منطقه ۱۰ شهرداری مشهد مقدس (زون تجاری حجاب ۷۹) با بهره گیری از رویکرد تسهیلگری اجتماع محور است. در این راستا ضمن بررسی ظرفیت ها و نقاط قوت محله، محدودیت ها و چالش های پیش رو نیز مورد ارزیابی قرار گرفت تا زمینه ای برای طراحی مداخلات و پروژه های آینده فراهم شود. روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی-کیفی) انجام شد. در بخش کمی از پرسشنامه محقق ساخته برای گردآوری اطلاعات زمینه ای و دیدگاه های جامعه محلی استفاده گردید. در بخش کیفی نیز داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساخت یافته، مشاهده میدانی و تحلیل محتوای متنی جمع آوری شد. جامعه پژوهش شامل ساکنان، فعالان اجتماعی و ذی نفعان محله بود که با نمونه گیری هدفمند و روش گلوله برفی انتخاب شدند. برای تحلیل نهایی، ارائه راهبردها و پیشنهاد پروژه ها از چارچوب SWOT استفاده شد. یافته ها نشان داد که محله حجاب ۷۹ از ظرفیت هایی همچون حضور کسبه، قدیمی بازارچه فعال و فضاهای سبز برخوردار است اما در حوزه هایی نظیر کیفیت آسفالت و معابر، روشنایی، سرزندگی فعالیت های اقتصادی و میزان مشارکت اجتماعی با ضعف هایی مواجه است. همچنین شاخص سرمایه اجتماعی در سطح متوسط قرار دارد و نیازمند تقویت بیشتر است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که استفاده از رویکرد تسهیلگری اجتماع محور می تواند ابزاری کارآمد برای شناخت واقع بینانه وضعیت محلات، استخراج نیازها و ظرفیت ها و طراحی پروژه های مشارکت محور آینده باشد.

کلیدواژه ها:

تسهیلگری ، تسهیلگری اجتماع محور ، محله ، توانمندسازی