اثر القاگرها بر صفات رشدی و فتوسنتزی پایه نارنج تحت تنش غرقاب

سابقه و هدف: تنش غرقاب یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده رشد در گیاهان است که به طور عمده سبب کمبود اکسیژن شده و موجب اختلال در فرآیند فیزیولوژیکی، اختلال در تنفس هوازی و در نهایت کاهش عملکرد گیاه می شود. با توجه به ماهیت اکسایشی تنش غرقاب که ناشی از تولید رادیکال های آزاد در گیاه است. در این مطالعه برای مقابله با این تنش، از برخی ترکیبات با خاصیت انتی اکسیدانی به عنوان راهکاری برای کنترل اثرات زیان بخش تنش استفاده شد.مواد و روش ها: پژوهش حاضر به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی طراحی و در سه تکرار در سال ۱۴۰۰ در پژوهشکده ژنتیک و زیست فناوری طبرستان مازندران اجرا شد. فاکتور اول تیمار آبی در دو سطح (تنش غرقاب و ظرفیت مزرعه) و فاکتور دوم سه القاگر هر کدام در دو غلظت بود. القاگرها عبارت بودند از ملاتونین (۵۰ و ۱۰۰ میکرومولار)، گاما آمینوبوتریک اسید (گابا) (۵ و ۱۰ میلی مولار) و فسفیت پتاسیم (۲ و ۳ گرم بر لیتر) که جهت کاهش اثرات تنش غرقاب استفاده شدند. همچنین برای گیاهان شاهد از آب مقطر استفاده شد. تنش غرقاب به مدت چهار هفته بر گیاهان اعمال شد و القاگرها به طور هفتگی محلول پاشی شدند و در پایان صفات رشدی، بیوشیمیایی و فتوسنتزی نارنج بررسی شدند.یافته ها: نتایج حاصل نشان داد که تنش غرقاب سبب کاهش معنی دار وزن تر و خشک ریشه و برگ نسبت به گیاهان شاهد شد. درحالی که کاربرد گابا ۱۰ میلی مولار سبب افزایش وزن تر و خشک برگ و وزن تر ریشه به ترتیب ۱۵%، ۶% و ۲۳% نسبت به گیاهان شاهد گردید. وزن خشک ریشه در هر دو غلظت گابا در ظرفیت زراعی افزایش معنی داری پیدا کرد و در شاهد غرقاب، نسبت به شاهد ظرفیت زراعی ۴۷ درصد کاهش یافت. در این پژوهش، کمترین میزان قطر طوقه (۹۸/۲ میلی متر) در شاهد غرقاب و بیشترین قطر در تیمار فسفیت پتاسیم ۲ گرم بر لیتر تحت تنش مشاهده شد. تحت تنش غرقاب، افزایش معنی دار اختلاف فشار بخار آب برگ در ملاتونین ۱۰۰ (۵۱/۶۸ پاسکال بر کیلوپاسکال)، ملاتونین ۵۰ میکرومولار (۸۹/۶۵ پاسکال بر کیلوپاسکال) و گابا ۱۰ میلی مولار (۲۳/۶۴ پاسکال بر کیلوپاسکال) مشاهده شد. این افزایش همراه با کاهش معنی دار میزان رسانایی روزنه در این تیمارها بود. میزان جذب دی اکسید کربن در ظرفیت زراعی تحت تیمار فسفیت پتاسیم ۳ گرم بر لیتر و گابا ۱۰ میلی مولار (به ترتیب ۷۴/۳ و ۸۸/۳ میکرومول دی اکسید کربن بر متر مربع بر ثانیه) بیشترین میزان بودند، درحالی که در شاهد غرقاب به پایین ترین میزان رسید. بالاترین کارایی مصرف آب تحت تنش غرقاب در ملاتونین ۱۰۰ میکرومولار و گابا ۱۰ میلی مولار (به ترتیب ۳۷/۲ و ۲۶/۲ میکرومول دی اکسید کربن بر میلی مول بخار آب) و همچنین بالاترین کارایی فتوسیستم در ظرفیت زراعی در گابا ۱۰ میلی مولار و ملاتونین ۱۰۰ میکرومولار حاصل شد.نتیجه گیری: در این پژوهش، تنش غرقاب سبب کاهش معنی دار زیست توده گیاه و از طرف دیگر القاگر گابا ۱۰ سبب بهبود این صفات شد. به نظر می رسد کاربرد القاگرها توانسته است، با تغییر رفتار روزنه و بهبود ظرفیت فتوسنتزی به گیاه تحت تنش کمک کند. از طرفی بهبود کارایی مصرف آب روزنه منجر به جلوگیری از اتلاف آب شده است که می تواند در افزایش تحمل گیاه تحت تنش موثر باشد.

کلیدواژه ها:

تنش اکسیداتیو ، ظرفیت زراعی ، فسفیت پتاسیم ، گاما آمینوبوتریک اسید ، ملاتونین