تحلیل فضایی دسترسی بلوک های شهری و کاربری های مختلف به حمل ونقل عمومی در تبریز، مطالعه ای بر شبکه اتوبوسرانی شهری

حمل ونقل عمومی نقش اساسی در کاهش ترافیک، بهبود کیفیت محیط زیست و افزایش دسترسی شهری دارد. در این میان، سیستم اتوبوس رانی یکی از ارکان کلیدی حمل ونقل شهری است که توزیع مناسب ایستگاه ها و پوشش بهینه مسیرها تاثیر مستقیمی بر کارایی آن دارد. بااین حال، یکی از چالش های اصلی شبکه اتوبوس رانی تبریز، توزیع نامناسب ایستگاه های اتوبوس است که باعث کاهش سطح دسترسی شهروندان در برخی مناطق شده است. در این پژوهش، از تحلیل فضایی در GIS و روش تحلیل سلسله مراتبی AHP برای ارزیابی وضعیت فعلی شبکه اتوبوس رانی، شناسایی نواحی کم برخوردار از خدمات حمل ونقل عمومی و ارائه پیشنهادهای بهینه سازی استفاده شده است. در مرحله نخست، تحلیل بافر ۳۰۰ متری در GIS انجام شد تا میزان پوشش ایستگاه های اتوبوس تعیین شود. نتایج نشان داد که ۳۵.۷٪ از جمعیت تبریز (حدود ۵۵۸ هزار نفر) خارج از محدوده استاندارد ۳۰۰ متری ایستگاه های اتوبوس قرار دارند که نشان دهنده کمبود ایستگاه ها در برخی مناطق شهری است. در مرحله دوم، با استفاده از روش AHP، معیارهای کلیدی برای مکان یابی ایستگاه های جدید وزن دهی و اولویت بندی شدند. یافته ها نشان داد که “تراکم جمعیت” (با وزن ۰.۶۵) و “فاصله از ایستگاه های فعلی” (با وزن ۰.۳۲) مهم ترین عوامل در تعیین مکان ایستگاه های جدید هستند. همچنین، معیارهای دیگر مانند کاربری زمین (۰.۲۰)، دسترسی به سایر مدهای حمل ونقل (۰.۱۳) و حجم ترافیک (۰.۰۷) تاثیر کمتری در تصمیم گیری داشتند. ترکیب نتایج GIS و AHP نشان داد که مناطقی مانند رشدیه، باغمیشه، الهی پرست و برخی شهرک های جدید در شرق تبریز نیازمند احداث ایستگاه های جدید هستند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که ترکیب روش های GIS و AHP می تواند ابزاری کارآمد برای شناسایی نواحی کم برخوردار و ارائه پیشنهادهای اجرایی برای افزایش پوشش حمل ونقل عمومی باشد.

کلیدواژه ها:

تحلیل شبکه اتوبوس رانی تبریز ، دسترسی شهری ، تحلیل فضایی و سلسله مراتبی AHP