بررسی رابطه خودباوری تحصیلی با درگیری شناختی و پیشرفت یادگیری در محیط یادگیری

آموزش و پرورش در جهان معاصر به عنوان یکی از بنیادی ترین ارکان توسعه فردی و اجتماعی شناخته می شود و کیفیت نظام های آموزشی به طور مستقیم با میزان رشد علمی، فرهنگی و اقتصادی جوامع ارتباط دارد. در دهه های اخیر، توجه پژوهشگران حوزه روان شناسی تربیتی بیش از گذشته به متغیرهای شناختی، انگیزشی و هیجانی معطوف شده است؛ زیرا روشن شده است که پیشرفت تحصیلی صرفا حاصل توانایی های شناختی یا بهره هوشی نیست، بلکه مجموعه ای از باورها، نگرش ها و فرایندهای درونی یادگیرنده در شکل گیری آن نقش اساسی ایفا می کنند. در این میان، مفهوم «خودباوری تحصیلی» به عنوان یکی از سازه های کلیدی در تبیین عملکرد تحصیلی، جایگاه ویژه ای یافته است. خودباوری تحصیلی که ریشه در نظریه شناختی اجتماعی آلبرت بندورا دارد، به باور فرد نسبت به توانایی های خود در انجام موفقیت آمیز تکالیف و فعالیت های آموزشی اشاره می کند. بر اساس دیدگاه بندورا، باورهای کارآمدی فرد تعیین می کنند که او چگونه می اندیشد، چه میزان تلاش می کند، در برابر موانع تا چه حد پایداری نشان می دهد و چگونه با شکست ها مواجه می شود. دانش آموزانی که از خودباوری تحصیلی بالاتری برخوردارند، اهداف چالش برانگیزتری انتخاب می کنند، در انجام تکالیف پشتکار بیشتری دارند و شکست را نه نشانه ناتوانی ذاتی، بلکه فرصتی برای یادگیری و اصلاح راهبردها تلقی می کنند. در مقابل، خودباوری پایین می تواند به اجتناب از تکالیف دشوار، اضطراب تحصیلی، کاهش انگیزش و در نهایت افت عملکرد منجر شود. در کنار خودباوری تحصیلی، مفهوم «درگیری شناختی» به عنوان یکی از ابعاد مهم درگیری تحصیلی، مورد توجه گسترده پژوهشگران قرار گرفته است. درگیری شناختی به میزان سرمایه گذاری ذهنی و استفاده فعال یادگیرنده از راهبردهای عمیق پردازش اطلاعات اشاره دارد. این نوع درگیری فراتر از حضور فیزیکی در کلاس یا انجام سطحی تکالیف است و شامل تلاش برای درک عمیق مفاهیم، برقراری ارتباط بین دانش جدید و پیش دانسته ها، استفاده از راهبردهای فراشناختی و خودنظم دهی در یادگیری می شود. نظریه های یادگیری سازنده گرایانه که تحت تاثیر دیدگاه های ژان پیاژه و لو ویگوتسکی شکل گرفته اند، بر نقش فعال یادگیرنده در ساخت دانش تاکید می کنند و درگیری شناختی را شرط اساسی یادگیری معنادار می دانند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گردآوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه خودباوری تحصیلی با درگیری شناختی و پیشرفت یادگیری در محیط یادگیری پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که خودباوری تحصیلی با تقویت انگیزه و اعتماد به توانایی های فرد، از طریق افزایش درگیری شناختی، موجب ارتقای پیشرفت یادگیری و یادگیری عمیق و پایدار در محیط های آموزشی می شود.

کلیدواژه ها:

خودباوری ، عزت نفس ، درگیری شناختی ، پیشرفت یادگیری ، محیط یادگیری ، دانش آموزان