تحلیل آینده پژوهانه بازآفرینی اجتماع محور: مطالعه موردی محله انجیراب گرگان

بازآفرینی اجتماع محور به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مواجهه با مسائل بافت های ناکارآمد شهری، بیش از پیش مورد توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان شهری قرار گرفته است. این رویکرد بر مشارکت فعال جامعه محلی در تمامی مراحل برنامه ریزی و اجرا تاکید داشته و با تکیه بر ظرفیت های اجتماعی فرهنگی و اقتصادی ساکنان، به ارتقای کیفیت زندگی و افزایش زیست پذیری محلات کمک می کند. در این میان بهره گیری از آینده پژوهی به عنوان ابزاری کارآمد جهت شناسایی عدم قطعیت ها، روندهای کلیدی و پیشران های موثر می تواند زمینه ساز تصمیم گیری های هوشمندانه و پایدار در حوزه بازآفرینی شهری باشد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل آینده پژوهانه بازآفرینی اجتماع محور در محله انجیراب گرگان انجام شده است؛ محله ای که با مسائلی همچون فرسودگی کالبدی، ضعف زیرساخت ها، کمبود خدمات شهری و محرومیت اجتماعی مواجه است. روش تحقیق بر مبنای رویکرد کیفی - کمی و با بهره گیری از تکنیک تحلیل اثرات متقابل ساختاری (MICMAC) انجام شد. در این راستا ۴۴ عامل موثر بر آینده بازآفرینی محله شناسایی و در قالب ماتریس ۴۴×۴۴ مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که سیستم مورد مطالعه در وضعیت ناپایدار قرار دارد و بسیاری از پیشران ها دارای روابط متقابل پیچیده اند. از میان عوامل بررسی شده، متغیرهایی همچون میزان سرمایه اجتماعی، سطح اعتماد بین جامعه محلی و نهادهای مدیریت شهری، کیفیت زیرساخت های شهری، توان اقتصادی خانوارها و سیاست های حمایتی دولت به عنوان پیشران های کلیدی شناسایی شدند که نقش تعیین کننده ای در آینده بازآفرینی اجتماع محور محله دارند. یافته ها نشان می دهد که بدون تقویت مشارکت ، مردمی، اعتماد اجتماعی و انسجام نهادی هیچ یک از برنامه های بازآفرینی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. از این رو ترکیب رویکرد اجتماع محور با آینده پژوهی می تواند راهکارهای نوینی برای مدیریت عدم قطعیت ها فراهم آورد و مسیر ارتقای زیست پذیری و پایداری اجتماعی را هموار سازد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، اجتماع محور ، آینده پژوهی ، تحلیل اثرات متقابل ساختاری (MICMAC) ، محله انجیراب گرگان