کارکردهای اجرایی و خودتنظیمی: مروری بر مفاهیم مشترک و مسیرهای رشد و توسعه

هدف پژوهش حاضر، بررسی مفاهیم مشترک، تمایزات و مسیرهای رشد دو سازه ی بنیادی در روان شناسی رشد یعنی کارکردهای اجرایی و خودتنظیمی در کودکان است. این مطالعه با رویکرد مرور روایتی و جست وجو در پایگاه های علمی شامل PubMed، ResearchGate، ScienceDirect، Springer و Wiley Online Library انجام شد و مقالات منتشرشده بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ مورد بررسی قرار گرفتند. مرور منابع نشان داد که کارکردهای اجرایی شامل سه مولفه ی اصلی بازداری پاسخ، حافظه ی کاری و انعطاف پذیری شناختی هستند که به عنوان زیربنای تنظیم شناختی و رفتاری عمل می کنند. در مقابل، خودتنظیمی سازه ای جامع تر است که شامل تنظیم هیجانات، افکار و رفتار در جهت دستیابی به اهداف بلندمدت می شود. یافته ها نشان دادند که رشد این دو سازه، فرآیندی تدریجی و چندوجهی است که تحت تاثیر عوامل عصبی، ژنتیکی، محیطی و آموزشی قرار دارد. تعامل والد-کودک، وضعیت اقتصادی-اجتماعی، کیفیت آموزش و روابط معلم-دانش آموز از عوامل کلیدی موثر بر توسعه ی آن ها به شمار می روند. همچنین، مداخلات آموزشی، تمرین های ذهن آگاهی و فعالیت های مبتنی بر بازی در بهبود این مهارت ها موثر گزارش شده اند. نتایج بررسی نشان می دهد که تمایز مطلق میان کارکردهای اجرایی و خودتنظیمی از نظر نظری و عصبی دشوار است و مدل های یکپارچه ی رشدی می توانند در تبیین ارتباط متقابل و هم پوشان این دو سازه مفید واقع شوند. این یافته ها بر اهمیت طراحی مداخلات چندسطحی و بومی سازی شده برای تقویت توانایی های اجرایی و خودتنظیمی در کودکان تاکید دارند.

کلیدواژه ها:

خود تنظیمی ، رشد کودک ، کارکردهای اجرایی ، مرور روایتی