تحلیل حقوقی اصل عدالت مالیاتی در نظام مالیاتی ایران با تاکید برچالشهای تقنینی اجرایی و قضایی و ارائه راهکارهای اصلاحی

شناخته می شود عدالت مالیاتی به عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق مالی عمومی، نقشی اساسی در مشروعیت، کارآمدی و مقبولیت اجتماعی نظام های مالیاتی ایفا می کند و به عنوان معیاری مهم در سنجش میزان تحقق عدالت اجتماعی و حاکمیت قانون شود. در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، این اصل به صورت صریح و ضمنی در قانون اساسی و قوانین مالیاتی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، بررسی وضعیت عملی نظام مالیاتی نشان می دهد که تحقق عدالت مالیاتی همچنان با چالش ها و موانع متعددی مواجه است پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان تحقق عدالت مالیاتی در نظام مالیاتی ایران و تحلیل حقوقی موانع و چالش های موجود در این زمینه انجام شده است. در این راستا، تلاش شده است تا ابعاد مختلف عدالت مالیاتی، از جمله برابری مالیاتی، اصل توان پرداخت و منع تبعیض در وضع و وصول مالیات، مورد بررسی قرار گیرد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی قوانین و مقررات مالیاتی و تحلیل آرای دیوان عدالت اداری گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عواملی نظیر پیچیدگی و ابهام مقررات گستردگی، معافیت های مالیاتی غیر هدفمند، نارسایی نظام تشخیص و وصول مالیات، ضعف شفافیت در فرآیندهای اجرایی و عدم انسجام رویه قضایی، از مهم ترین موانع تحقق کامل عدالت مالیاتی در ایران به شمار می روند نتایج تحقیق حاکی از آن است که تحقق موثر عدالت مالیاتی مستلزم اصلاح ساختار تقنینی، بازنگری در نظام معافیت های مالیاتی، ارتقای شفافیت و کارآمدی اجرایی و تقویت نقش نهادهای نظارتی و قضایی، به ویژه دیوان عدالت اداری، در حمایت از حقوق مودیان مالیاتی است.

کلیدواژه ها:

حقوق مالیاتی ، عدالت مالیاتی ، اصل توان پرداخت ، حقوق مودیان ، دیوان عدالت اداری