مطالعات میان رشته ای و همگرایی علوم و فناوری در آیینه اسناد و سیاستهای کلان علم و فناوری

میان رشتگی یک مسئله کلیدی در سطح پژوهش علمی است که بر اساس آن همگرایی حول ترکیبات جدید اتفاق می افتد. پژوهش میان رشته ای از موضوعات مطرح و مهم در سیاستگذاری حال حاضر در حوزه علم و فناوری بوده و بسیاری از کشورهای صنعتی پیشرو در مسیر تقویت مشارکت بین رشته ها گام برمی دارند. همگرایی نیز بسته به موضوع مدنظر، به اشکال گوناگون تعریف می شود. همگرایی را می توان در هم آمیخته شدن فناوری ها، رشته ها، روش های پردازش یا وسیله های مجزا برای تشکیل کلیتی واحد دانست که مجموعه ای از مسیرها و فرصت های جدید را خلق می کند. همگرایی در میان رشته های جداگانه سنتی و در سطوح چندگانه انتزاعی و سازمانی در حکم فرآیند، دانش، فناوری و کاربرد، اتفاق می افتد. بر این اساس ضرورت دارد که جایگاه و رویکرد اسناد و سیاست های کلان علم و فناوری کشور در حوزه مطالعات میان رشته ای و همگرایی علوم و فناوری بررسی و تبیین گردد. جامعه این پژوهش اسناد بالادستی و سیاست های کلان کشور در حوزه علم و فناوری است که مباحث علوم میان رشته ای یا همگرایی را مورد توجه قرار داده اند. از جمله نقشه جامع علمی کشور، سند ملی زیست فناوری جمهوری اسلامی، ایران سند علوم و فناوری های شناختی، سند دانشگاه اسلامی، فصل علم و فناوری، برنامه پنج ساله هفتم توسعه، سند جامع علم و فناوری در حوزه دفاعی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران، سند تحول راهبردی علم و فناوری کشور و... است. بررسی این موارد با تحلیل مضمون انجام می شود. در این پژوهش در ابتدا به زمینه های ظهور پژوهش های میان رشته ای اشاره می شود. در ادامه انواع و سطوح پژوهش های میان رشته ای مورد بررسی قرار می گیرد. در بخش اصلی مطالعه تلاش می شود جایگاه این موضوع در اسناد بالادستی و سیاست های کلان علم و فناوری بررسی و تبیین گردد. در پایان ضمن جمع بندی از بحث های ارائه شده راهکارهایی در راستای تقویت همگرایی بین علوم و بهبود زمینه های همکاری های علمی و میان رشته ای در ابعاد مختلف آموزشی، پژوهشی و سیاست گذاری پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

مطالعات میان رشته ای ، همگرایی علوم و فناوری ، تحلیل اسناد و سیاستهای کلان علم و فناوری ، ارزیابی سیاست ، سیاست گذاری علم و فناوری