واحد از منظر ادیان (دائو تائو، بودیسم، مسیحیت و اسلام)

واحد از منظر ادیان دائو تائو، بودیسم، مسیحیت و اسلام به شهادت تاریخ تمدن و فرهنگ بشری یکی از نخستین و شاید شریف ترین دغدغه های نوع بشر پرسش از وجود موجودی بوده است که بتواند به عنوان علت وجودی و غایت رجوعی انسان قلمداد گردد منبع واحد ماورایی که آغازگر آفرینش بوده و در غایت الامر همه کثرات را به خود بازگرداند. در مقاله حاضر با تمسک به روش مطالعه توصیفی- تحلیلی آیین های دائو (تائو) و بودیسم به عنوان ادیان غیرتوحیدی از یک سو و ادیان مسیحیت و اسلام به عنوان ادیان توحیدی در انقسام رایج ادیان، سعی نمودیم که جایگاه مفهوم «واحد» را در آنها تدقیق نموده و امکان انطباق این مفهوم در آیین های مذکور را با مفهوم خدا در ادیان توحیدی تحلیل نماییم. آنچه حاصل کنکاش ما میباشد بدین قرار است: ۱. اگرچه مفهوم لغوی دائو در آیین دائویی به معنای طریقت و حقیقت همه حقایق است ولی از منظر مفهومی جوهری نامتعین، وصف ناپذیر، بی شکل، بی زمان و مجرد می باشد که منشاء آسمان ها و زمین و کثرات عالم است. حکیمان دائویی معتقدند که چون نام این وجود ازلی و ابدی را نمی دانند آن را طریق نامیده اند که به زعم متفکران معاصر معادل مفهوم واحد در ادیان توحیدی است. ۲. در آیین بودیسم نیز اگرچه به صراحت از خالقیت عالم سخنی نرفته است ولی واژه ای به نام «نیروانا» وجود دارد که به مفهوم ساحتی است که فسادناپذیر، بی زمان، ازلی و ابدی، لایتغیر، فعال ما یشاء، منشاء قدرت مطلق و برکت، عینیت خیر و هدف غایی متعالی است که می توان آن را به منزله واحد دانست. برخی از فلاسفه مسلمان معتقدند که نیروانای بوداییان شبیه اوصاف خداوند واحدی است که در ادیان توحیدی به عنوان خالق جهان شناخته می شود. ۳. اگرچه بنیان دین مسیحیت بر توحید و بی همتایی خداوند واحد است ولی اکثریت مسیحیان حضرت عیسی (ع) را خدای حقیقی، خدای متجلی، غیر مخلوق و قدیم می دانند که این برداشت باعث ورود رسمی مفهوم تحریفی تثلیث در این دین شده است؛ همچنین موجب وحدت نسبی خداوند و زمینه ساز شبهه الوهیت مسیح گردید. با وجود این، متفکران مسیحی متعددی بر رد تثلیث اقامه دلیل نموده اند. ۴. دین اسلام با تاکید بر اعتقاد به خدای واحد تقابل با آن را شرک و ظلم عظیم می شمارد. از نظر اندیشمندان مسلمان مفهوم واحد ناظر بر توحید ذاتی خداوند بوده و به معنای بی همتایی ذات او است. عرفا نیز مقام واحدیت را چهره ظاهر وحدت حقه حقیقیه و منشاء پیدایش کثرات می دانند.

کلیدواژه ها:

واحد ، دائو تائو ، بودیسم ، نیروانا ، مسیحیت ، تثلیث ، اسلام