واکنش برخی از ژنوتیپ های گندم نان آبی برنامه های ملی به نژادی اقلیم های معتدل و گرم و مرطوب شمال نسبت به زنگ های زرد و ساقه در مرحله گیاهچه ای و گیاه بالغ

عدم وجود مقاومت پایدار در ارقام گندم تجاری، عامل اصلی در بروز همه گیری های زنگ زرد و زنگ ساقه است که می تواند تولید گندم را در مناطق مختلف جهان به شدت تحت تاثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف شناسایی منابع مقاومت در مراحل گیاهچه­ای و گیاه بالغ در میان برخی از ژنوتیپ های گندم نان تولید شده در برنامه های ملی به نژادی گندم برای اقلیم­های معتدل و گرم و مرطوب شمال کشور انجام شد. چهل و چهار ژنوتیپ گندم نان (شامل ۱۹ ژنوتیپ از برنامه به نژادی اقلیم معتدل و ۲۵ ژنوتیپ از برنامه به نژادی اقلیم گرم و مرطوب شمال) به همراه شاهدهای حساس، در مراحل گیاهچه ای (در گلخانه در کرج) و گیاه بالغ (مزرعه) در دو سال زراعی متوالی (۹۸-۱۳۹۷ و ۹۹-۱۳۹۸) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی اردبیل برای واکنش به بیماری های زنگ زرد و ساقه مورد ارزیابی قرار گرفتند تا سازوکار های مختلف مقاومت در آنها شناسایی شوند. مقاومت در مرحله گیاه بالغ با استفاده از معیارهای همه­گیری بیماری شامل: ضریب آلودگی، شدت نهایی بیماری و مقدار نسبی سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری در شرایط مزرعه و در برابر جمعیت های محلی ارزیابی شد. همچنین واکنش های گیاهچه­ای در شرایط کنترل شده در برابر دو پاتوتیپ زنگ زرد و چهار پاتوتیپ زنگ ساقه در گلخانه انجام شد. نتایج نشان داد که ۱۲ (۲۷/۲%)، ۲۰ (۴۵/۴%) و ۱۲ (۲۷/۲%) ژنوتیپ به­ترتیب دارای مقاومت تدریجی، مقاومت گیاهچه­ای یا تمام مرحله ای و مقاومت در مرحله گیاه بالغ به زنگ زرد بودند. در مورد زنگ ساقه، ۱۲ ژنوتیپ (۲۷/۲%) دارای مقاومت تدریجی، دو ژنوتیپ (۴/۵%) دارای مقاومت گیاهچه­ای و۳۰ ژنوتیپ (۶۸%) حساس بودند. یافته های این پژوهش طیف وسیعی از واکنش­های مقاومتی را نشان داد. ژنوتیپ هایی که در مرحله گیاهچه­ای نسبت به حداقل یک پاتوتیپ حساس، اما در مرحله گیاه بالغ واکنش های نیمه مقاوم تا نیمه حساس همراه با شدت بیماری پایین را نشان دادند، احتمالا حامل چندین ژن مقاومت گیاه بالغ یا مقاومت تدریجی هستند. این ژنوتیپ ها می توانند به عنوان منابع ژنتیکی ارزشمند در برنامه های به نژادی برای تولید ارقام جدید با مقاومت پایدار مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

گندم نان ، مقاومت نژاد-اختصاصی ، مقاومت غیر نژاد-اختصاصی ، مقاومت تدریجی ، مقاومت پایدار