بررسی دینامیک جزیره حرارتی شهری با رویکرد چند زمانی (مطالعه موردی: منطقه چهار کلانشهر تبریز)

فرآیند شهرنشینی با جذب مهاجران روستایی، رشد جمعیت شهری و اثر جزیره حرارتی شهری (UHI) را تشدید می کند که موجب دمای بالاتر شهرها نسبت به حومه می شود. این پدیده همراه با افزایش تقاضای انرژی، آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانه ای، سلامت انسان را تهدید می کند. پژوهش حاضر عوامل موثر بر شدت UHI را با استفاده از دمای سطح زمین (LST) در چهار منطقه کلانشهر تبریز طی دوره ۴۰ ساله (۱۹۸۴-۲۰۲۴) تحلیل کرده است. از شاخص های NDVI (پوشش گیاهی)، NDBI (ساخت وساز)، LST، UHI، RH (رطوبت) و AQI (کیفیت هوا) استفاده شد. داده ها شامل تصاویر ماهواره ای لندست (۵ و ۸)، محاسبه رطوبت به روش پنمن-مانتیث و داده های ایستگاه های کیفیت هوای تبریز بودند که با رگرسیون خطی چندمتغیره تحلیل شدند.یافته ها نشان می دهند:۱. NDVI و RH اثر خنک کنندگی داشته اند و با ضرایب منفی، شدت UHI را کاهش داده اند.۲. با این حال، این اثر در مقایسه با افزایش چشمگیر مناطق ساخته شده (NDBI) و کاهش فضای سبز ناچیز بوده است.۳. افزایش ضرایب NDBI و AQI در ۲۰۲۴ (نسبت به ۱۹۸۴ و ۲۰۰۴) حاکی از نقش تعیین کننده شهرنشینی و آلودگی هوا در تشدید جزایر حرارتی منطقه ۴ تبریز است.این نتایج، لزوم برنامه ریزی شهری پایدار، توسعه فضاهای سبز و مدیریت کارآمد کاربری اراضی را برای کاهش اثرات UHI تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

جزایر حرارتی شهری ، سنجش از دور ، رگرسیون خطی چند متغیره ، رویکرد چند زمانی ، منطقه ۴ تبریز