مطالعه ی محتوای نقوش آثار مکشوف موجود در موزه ی دره شهر؛ با رویکرد نمادشناسانه

هنر فلزکاری و سفالگری از کهن ترین جلوه های هنری ایران به شمار می آید که بازتاب دهنده باورها، آیین ها، فرهنگ و سبک زندگی اقوام گذشته است؛ این بازنمایی بیشتر از طریق نمادها و نقوش به کاررفته بر روی اشیایی چون ظروف و سلاح ها صورت گرفته است. در این میان آثار منقوش موزه دره شهر ایلام، از قطب های مهم و حیاتی هنر و فرهنگ ایران باستان به ویژه در غرب کشور محسوب می شود. این پژوهش بر این سوال استوار است که محتوای نقوش آثار مکشوف موجود در موزه دره شهر، از منظر نمادشناسانه و محتوایی بیانگر چه موضوعاتی است؟ لذا سعی بر آن است تا ضمن آشنایی اجمالی با انواع نقش ها به ویژه عناصر روایی و سایر نقوش تزئینی آن در این آثار، به وجه نمادین آن هم پرداخته شود. در این پژوهش تعداد ۲۰ نمونه تصویر ظروف، سلاح های جنگی، ابزار کشاورزی، سکه از منظر نمادشناسی تجزیه و تحلیل شده است که شامل نقش مایه گیلگمش، گیاهان، نقوش هندسی، حیوانات از جمله: بز کوهی، گاو، شیر دال، بال، عقاب می باشد. بر اساس رعایت کثرت، تعدادی نمونه انتخاب و بر اساس فرم، نقوش همجوار، ترکیب بندی و نیز نمادشناسی مورد مطالعه قرار گرفته است و راهکاری مناسب برای بهربرداری صحیح از این نقوش در طراحی لوگو ارائه شده است. بررسی های انجام شده نشان می دهد که نقش مایه های به کاررفته در آثار این موزه دارای هم پوشانی نمادین معناداری با فرهنگ های اروپایی، هندی و چینی معاصر خود بوده اند. در این میان، شیوه ی تصویرگری، ترکیب بندی و هم نشینی نقوش نیز در تقویت این جنبه نقشی موثر ایفا کرده است. برای نمونه، گل آذین به عنوان نماد خورشید، باروری و برکت، در کنار نقوش هندی و اروپایی قرار گرفته و در پیوندی نمادین با چلیپای ایرانی که سمبل خورشید و چهار عنصر بنیادین است مشاهده می شود.

کلیدواژه ها:

نمادپردازی ، موزه دره شهر ، نقشمایه ، نماد ، مفرغ های ماداکتو