گروه بندی ارقام گندم آبی بر مبنای ویژگی های زراعی با استفاده از روش های آماری چندمتغیره

هدف: پژوهش حاضر به منظور ارزیابی عملکرد، اجزای عملکرد به همراه صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک کلیدی ارقام جدید و قدیم گندم آبی بود. هدف نهایی شناسایی صفات مهم زراعی بود که در شرایط بهینه و پتانسیل عملکرد گندم را تحت تاثیر قرار می دهند. روش پژوهش: آزمایش حاضر در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با ۲۹ رقم و سه تکرار در سال زراعی ۰۱-۱۴۰۰ در شرایط پتانسیل در موسسه تحقیقات اصلاح و نهال بذر واقع در استان البرز اجرا گردید. ارزیابی های جامع مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و مرتبط با عملکرد در دو مرحله کلیدی گل دهی و رسیدگی فیزیولوژیکی انجام شد. این ارزیابی ها شامل اندازه گیری عملکرد دانه، عملکرد زیستی، شاخص برداشت، تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه، شاخص سطح برگ و سایر صفات زراعی بودند. آزمایش تحت شرایط پتانسیل و بدون تنش های زیستی و غیرزیستی و با اعمال مدیریت زراعی بهینه در طول فصل رشد اجرا شد. یافته ها: نتایج نشان داد بین ارقام موردمطالعه در تمامی صفات زراعی موردبررسی تفاوت معنی داری (۰۱/۰p<) وجود داشت. بیش ترین و کم ترین عملکرد دانه  به ارقام شیرودی (۱۰۷۴ گرم در مترمربع) و بهاران (۵۷۲ گرم در مترمربع) اختصاص داشت. هم چنین، ارقام شیرودی، گنبد، نوید، پیشتاز و چمران۲ بیش ترین و رقم تجن و کلاته کم ترین عملکرد زیستی و دانه را به خود اختصاص داده اند. بیش ترین وکم ترین شاخص برداشت که معیاری از کارایی تبدیل بیوماس به دانه توسط گیاه است، از ۳۷ درصد در رقم بهاران تا بیش از ۵۰ درصد در ارقام شوش، تجن و افلاک متغیر بود. تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که شاخص برداشت، تعداد دانه در خوشه، وزن هزاردانه و شاخص سطح برگ، مهم ترین عوامل موثر بر تغییرات عملکرد هستند و در مجموع ۵۶ درصد از تغییرات مشاهده شده را توضیح دادند. این نتایج بر اهمیت این صفات در تعیین عملکرد نهایی تاکید دارند. تجزیه خوشه ای، ارقام موردمطالعه را به چهار گروه تقسیم کرد که گروه های اول و سوم با شاخص سطح برداشت، تعداد سنبله در واحد سطح و عملکرد بالاتر برای شرایط اقلیمی استان البرز مناسب تر ارزیابی شدند. هم چنین تحلیل مولفه های اصلی نشان داد که پنج مولفه اول، ۸۰ درصد از واریانس کل را توضیح می دهند که بر نقش مهم این مولفه ها در تمایز بین ارقام گندم تاکید دارد. نتایج تحلیل همبستگی پیرسون نیز ارتباط مثبت و معنی داری بین عملکرد دانه و صفات زراعی کلیدی مانند تعداد خوشه، تعداد دانه در خوشه، عملکرد زیستی و شاخص سطح برگ نشان داد. نتیجه گیری: صفاتی مانند شاخص برداشت، تعداد دانه در سنبله، وزن هزاردانه و شاخص سطح برگ نقش تعیین کننده ای در عملکرد دانه دارند و می توانند به عنوان شاخص های گزینشی در برنامه های اصلاحی مدنظر قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

آمار چندمتغیره ، صفات مورفولوژیک ، عملکرد و اجزای عملکرد ، گندم