تحلیل تطبیقی نقش روایی کتیبه های منظوم در نگاره «گذر سیاوش از آتش» در نسخههای شاه طهماسبی و شاملو

این مقاله به بررسی نقش کتیبه های خوشنویسی شده در درک روایت تصویری نگارهی گذر سیاوش از آتش» در دو نسخه ی مصور برجسته از شاهنامه فردوسی می پردازد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا کتیبه های منظوم صرفا عناصری تزئینی اند یا در فرآیند روایت گری تصویری نقشی فعال و معنا پرداز دارند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و تطبیقی تلاش دارد نسبت میان ،شعر ،خط و تصویر را در این دو نگاره بررسی و تفاوتهای ساختاری و معنایی آنها را تبیین کند بر پایه ی روشهای روایت شناسی تصویری و معناشناسی خوشنویسی هر نگاره از منظر ساختار ترکیب بندی چیدمان ،کتیبه نوع ،خط رنگ و هماهنگی یا استقلال شعر و تصویر تحلیل شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در نگاره شاهنامه شاه طهماسبی کتیبه ها بخش جدایی ناپذیر از ساختار بصری و معنایی تصویر به شمار می.آیند خط نه تنها در خدمت زیبایی شناسی بلکه در جهت دهی به روایت و تقویت معنای تصویر نیز عمل می.کند در مقابل در شاهنامه شاملو اگرچه کتیبه ها با خوشنویسی سنجیده اصح کرمانی نوشته شده اند، اما از تصویر فاصله ای مستقل دارند و نقشی همراه و مکمل در انتقال معنا ایفا میکنند. این مقاله، با تمرکز بر تفاوت در انتخاب ابیات ترکیب بندی و نسبت شعر با تصویر، سعی دارد نقش خوشنویسی را به عنوان بخشی از الگوی بینامتنی خط و نگاره در سنت نگارگری ایرانی بازشناسی کند و نشان دهد که چگونه نحوه ی چینش کتیبه ها و انتخاب اشعار در شکل گیری روایت بصری تاثیرگذار است.

کلیدواژه ها:

شاهنامه شاملو ، شاهنامه شاه طهماسبی ، گذر ، سیاوش از آتش ، کتیبه های منظوم ، نگارگری