مطالعه تطبیقی کتیبه های ظروف زرین فام ایران و سوریه قرون ۶ و ۷ هجری قمری

با پیدایش دین مبین اسلام هنرمندان سفالگر در رقابت با ظروف زرین ساسانی شیوه ی زرین فام بر سفال را ابداع کردند. شیوه زرین فام نوعی نقاشی روی لعاب است که در فرایند دودهی ترکیبات مس و نقره اکسیژن خود را از دست داده و به اکسید فلزی تبدیل می شود. نمونه های اولیه از این فن پیشرفته در عراق و مصر بدست آمده است. با گذر زمان این مهارت به دیگر سرزمینهای اسلامی نیز راه می یاید در سوریه ظروف زرین فام مربوط به قرون ۶ و ۷ هجری در منطقه تل مینیس و رقا یافت شده است. این آثار از لحاظ تکنیک ساخت لعاب و بدنه و تزیینات دارای مشابهتهایی با نمونه آثار بدست آمده در ایران دوره سلجوقی است در هر دو کشور با تفاوتهایی جزیی از خمیر شیشه ای موسوم به خمیرسنگی استفاده شده است. که این امر حاکی از این است که بین مناطق تبادلات فرهنگی و تجاری صورت می گرفته است لذا این تحقیق با هدف مطالعه تطبیقی کتیبه های ظروف زرین فام ایران و سوریه نگارش شده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. اطلاعات به صورت کتابخانه ای جمع آوری شده است با بیان پیشینه و تاریخچه ای مختصر از سفال زرین فام نمونه آثاری از این شیوه که در ایران و سوریه در قرون ۶ و ۷ ه ق تولید گشته آورده شده است. این نمونه ها از موزه های متروپولیتن و لوور انتخاب شده و با مطالعه کتیبه های آن به تطبیق تزیینات و عبارات خوشنویسی پرداخته شده است. این ظروف که شامل کاسه، گلدان پارچ بشقاب و ... است دارای تزیینات ،هندسی اسلیمی ،ختایی ،انسانی جانوری و کتیبه ای است. در بیشتر موارد از عبارات کوتاه مذهبی و دعای خیر استفاده شده است. اما در ایران علاوه بر عبارات ،مذهبی شعر نیز به کار رفته است.

کلیدواژه ها:

زرین فام ، سفال ایران ، سفال سوریه