نگاهی اجمالی بر جلدهای کتیبه دار دوره تیموری

مطالعه تجلید سنتی و اهمیت حفظ مکتوبات در طول تاریخ به قدمت نوشتار است. متون باقیمانده از هر دوره ای کلیدی ترین اسناد برای بررسی وضعیت فرهنگ و تاریخ در آن دوره، اند. از این رو هنر، تجلید همواره برای محافظت کتب و صیانت اوراق نسخ از آسیب و آفات، مورد توجه قرار داشته است. هنرمندان صحاف علاوه بر کاربرد حفاظتی، جنبه زیبایی جلدها را نیز به خلاقانه ترین صورت ممکن شکوفا کردند. نمونههای فاخر این هنرنمایی در جلدهای نسخ خطی دوره تیموری هویداست. بر وجوه مختلف ساختاری این جلدها و دسته بندی نقوش به کار رفته در این آثار هنری نشان میدهد که نوشتار از مولفه های به کار رفته در ساختار تزیینات جلدهای این دوره است. خوانش این متون و بررسی شیوه نقش اندازی و تزیینات آن در شناسایی نسخ ناشناس این دوره همچنین احیای فنون ساخت جلد و انواع تزیینات هنری به کاررفته در این آثار همچنین پیگیری ارتباطات شاخههای مختلف فعال در کارگاههای کتاب آرایی دوره تیموری و یافتن نشانی از صحافان این دوران ضرورت دارد. در این راستا میتوان با بررسی وجوه مختلف ساختاری و فرمی تزیینات به کار رفته در این جلدها و استخراج مولفههای بکار رفته در آنها زمینه شناخت و بررسی ارتباط هنرمندان مجلد با دیگر شاخه های کتاب آرایی از جمله خوشنویسان را مورد بررسی قرار داد و خط سیر رشد این هنر را در بستر تاریخ تا امروز پی گرفت. متن حاضر پژوهشی ترویجی با روش توصیفی، تحلیلی با هدف معرفی نمونههایی از جلدهای کتیبه دار دوره تیموری است. سوال پژوهش در روند دیگر مطالعات پژوهشگر چنین تنظیم :گردید نمونههای موجود از کتیبه نگاری بر جلد نسخ خطی دوره تیموری کدام است؟ از مجموع جلدهای در دسترس از دوره، تیموری ۱۲ نمونه کتیبه دار شناسایی و در روند پژوهش معرفی توصیف و کتیبه های موجود بر قسمتهای مختلف آن خوانش و ثبت شد. در پایان ۱۹ نمونه کتیبه با فرم و مضامین متفاوت بر قسمتهای مختلفی از جلدها یافت شد که بیشترین فراوانی مربوط به کتیبه های موجود بر رویه بازوی واسط سرطبل در این جلدهاست که در قابهای قلمدانی محصور با جداول زرین مزدوج و نقوش هندسی و اسلیمی و ختایی تزیین شدهاند بر اساس مندرجات فهرست شده از نسخ موزه ملی، ایران تنها یک نسخه قرآن، در آستر جلد خود کتیبه ای با نام مجلد نسخه دارد.

کلیدواژه ها:

کتیبه نگاری ، تجلید ، کتاب آرایی ، تیموری