تحلیل کمی پژوهشهای مصورسازی نسخ خطی ایران از سلجوقیان تا قاجار

کتاب آرایی و مصورسازی نسخ خطی بخشی ارزشمند از تاریخ هنر ایران است که از سلجوقی آغاز و تا ایلخانی، تیموری، صفوی و قاجار استمرار یافته. با وجود گستردگی این حوزه، شواهد نشان میدهد اعظم پژوهشهای موجود تنها بر نسخه هایی چون شاهنامه ها و خمسه ها تمرکز داشته و نسخ جامی، سعدی, حافظ و... کمتر دیده شده اند. این پژوهش با هدف شناسایی نسخ پر مطالعه, نسخ مهجور وارائه تصویری روشن از وضعیت مقالات منتشر شده پیرامون کتاب آرایی در حوزه مصور سازی نسخ خطی ایران انجام شده است ۲۵۰ مقاله نمایه شده در دو پایگاه معتبر SID و CIVILICA در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۴ ، به روش مرور نظام مند و تحلیل توصیفی کمی، گردآوری و تحلیل شده اند. جهت رفع هم پوشانی مقالات, یافته ها پالایش دستی شده تا مقالات تکراری و نامرتبط حذف شوند. سپس بر اساس نام نسخه دوره تاریخی و موضوع در قالب جدول توزیع فراوانی, نمودارهای خطی و دایره ای در صد, تحلیل شدند تا سهم هر نسخه و هر دوره تاریخی و میزان فراوانی پژوهشها مشخص شود. نتایج نشان میدهد آثار برجسته ای چون نسخ شاهنامه ها (حدود ۱۶۰ مقاله) و دوره تیموری و موضووعات روایی_حماسی, در راس و نسخه هایی چون مقامات حریری خاوران نامه گلچینها و دیوانها, دوره های افشاری, قاجاری و سلجوقی و موضوعات علمی و اخلاقی به رغم دارا بودن ظرفیتهای پژوهشی در حاشیه مانده اند. این مطالعه با ارائه تصویری روشن از وضعیت مطالعات انجام شده پیرامون نگارگری نسخ خطی، مسیرهای تازه ای برای هدایت پژوهش های آتی در این حوزه تخصصی فراهم می آورد. محدودیت این تحقیق آن است که تنها به مقالات نمایه شده در دو پایگاه مورد اشاره متکی بوده و منابع دیگر را در بر نمی گیرد.

کلیدواژه ها:

مرور نظام مند کتاب آرایی نگارگری ، تصویرسازی ، هنر اسلامی