جامعه پذیری جنسیتی در نظام آموزشی: از کتاب درسی تا رفتار معلم

نهاد آموزش و پرورش، از مهم ترین عرصه های جامعه پذیری ثانویه به شمار می رود که نقش بنیادینی در بازتولید یا اصلاح ساختارهای اجتماعی، از جمله الگوهای جنسیتی ایفا می کند. مقاله حاضر با بهره گیری از روش پژوهش مروری–کتابخانه ای، به بررسی سازوکارهای جامعه پذیری جنسیتی در نظام آموزشی ایران پرداخته و سطوح گوناگون آن را از محتوای رسمی کتاب های درسی تا کنش های پنهان تربیتی و رفتارهای معلمان مورد واکاوی قرار داده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که نظام آموزشی، اغلب به صورت ناآگاهانه و در چارچوب آموزش پنهان، به بازتولید کلیشه های جنسیتی دست می زند؛ کلیشه هایی که زنان را در نقش های مراقبتی و وابسته و مردان را در موقعیت های عقلانی، مدیریتی و مستقل بازنمایی می کند. همچنین، تحلیل محتوای کتب درسی نشان می دهد که زنان اغلب در نقش های حاشیه ای یا غایب معرفی می شوند و فرصت های مشارکت فعال دختران در فضای آموزشی نیز محدود به حوزه هایی خاص و ازپیش تعریف شده است. در سطح تعاملات مدرسه ای نیز، رفتار معلمان و ساختارهای نهادی مدرسه، اغلب به طور ضمنی تفاوت های جنسیتی را بازتولید و تقویت می کنند. این مقاله بر ضرورت بازاندیشی در محتوای درسی، بازآموزی جنسیتی معلمان، و طراحی سیاست های آموزشی حساس به عدالت جنسیتی تاکید دارد. در نهایت، نظام آموزشی تنها زمانی می تواند به بستری برای توانمندسازی برابر بدل شود که از بازتولید نابرابری ها بپرهیزد و کنش آگاهانه در مسیر برابری جنسیتی را در دستور کار قرار دهد.

کلیدواژه ها:

جامعه پذیری جنسیتی ، نهاد آموزشی ، آموزش پنهان ، کلیشه های جنسیتی ، عدالت آموزشی