بررسی صحت و اعتبار قراردادهای تنظیم شده توسط هوش مصنوعی در حقوق مدنی ایران

تحولات فناورانه در حوزه هوش مصنوعی (AI) بهویژه در زمینه پردازش زبان طبیعی و یادگیری ماشین، موجب ورود این فناوری به عرصه تنظیم قراردادها شده است. ظهور سامانه هایی که قادرند به طور مستقل یا نیمه مستقل متن قرارداد تولید کنند، نظام سنتی حقوق قراردادها را با چالش های بنیادین مواجه کرده است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که آیا قراردادهایی که توسط سامانه های هوش مصنوعی تنظیم می شوند، در چارچوب قواعد حقوق مدنی ایران معتبرند؟ این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و ضمن بررسی مبانی نظری قصد، تراضی و اهلیت در حقوق ایران، تلاش می کند با تحلیل مواد قانونی مرتبط مانند مواد ۰۱، ۳۸۱، ۰۹۱ و ۹۱۲ قانون مدنی و ماده ۸۱ قانون تجارت الکترونیکی، جایگاه این نوع قراردادها را تبیین نماید. نتایج تحقیق نشان می دهد که در نظام حقوقی ایران، تحقق اراده آگاهانه و حضور شخص واجد اهلیت، از ارکان بنیادین اعتبار هر قرارداد است. از آنجا که هوش مصنوعی فاقد شخصیت و اراده مستقل است، نمی تواند به عنوان طرف یا عامل مستقیم قرارداد تلقی شود. با این حال، در صورت وجود کنترل انسانی موثر و قابل اثبات، می توان خروجی این سامانه ها را به عنوان ابزار تحقق اراده انسانی تحلیل کرد. پژوهش همچنین با بررسی تجارب نظامهای حقوقی پیشرو، پیشنهاد می دهد که با اصلاح قانون تجارت الکترونیکی و توسعه تفسیر مواد مدنی، چارچوب حقوقی مشخصی برای قراردادهای AI محور در ایران ایجاد شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، قرارداد هوشمند ، اراده ، مسئولیت قراردادی ، تراضی