بررسی ژئوشیمیایی و مدل سازی فضایی آلودگی فلزات سنگین در رسوبات رودخانه بشار با استفاده از روش کریجینگ

این مطالعه به ارزیابی کمی و فضایی آلودگی فلزات سنگین در رسوبات رودخانه بشار در استان کهگیلویه و بویراحمد می پردازد. در فصل خشک سال، ۰۲ نمونه سطحی از رسوبات بستر جمع آوری و پس از آماده سازی، با استفاده از روش ICP-MS غلظت فلزات سنگین آنها اندازه گیری شد. داده های آماری نشان داد که میانگین غلظت فلزات سنگینی همچون (سرب( Pb:۷۴۰۰ mg/kg ( مولیبد( Mo:۶۹۹.۸ mg/kg ( کادمیوم Cd: ۵۲.۹ mg/kg ((نیکل (Ni:۴۲۳.۴ mg/kg ) و (آرسنیک mg/kg (As:۴۳.۵ بهطور قابل توجهی از مقادیر مرجع جهانی (Upper Continental Crust) فراتر رفته است. شاخص های ژئوشیمیایی مانند ضریب آلودگی (CF) ، ضریب غنی سازی (EF) ، شاخص ژئوشیمیایی آلودگی (Igeo) و شاخص پتانسیل آلودگی (IPI) محاسبه و نشان دهنده آلودگی شدید تا بسیار شدید این فلزات در رسوبات است. برای نمونه، EF کادمیوم بیش از ۰۴۳۱ و Igeo آن بیش از۸ گزارش شد که حاکی از منشا انسان زاد و آالیندگی باالی این فلزات است. مقادیر شاخص شدت آلودگی (IPI) در بخش هایی از رودخانه بشار بیش از ۲ محاسبه شد که نشان دهنده آلودگی بالا در این نواحی است. همچنین، با استفاده از روش آماری کریجینگ، توزیع فضایی آلودگی در بستر رودخانه مدل سازی شد که مناطق بحرانی آلودگی فلزات سنگین را با دقت مکانی باالتری مشخص نمود. نقشه های پراکندگی فلزات سنگین، تهیه شده با روش کریجینگ، نشان دادند که بیشترین غلظت عناصر سمی مانند Pb، Cd و Mo در پایین دست رودخانه و نواحی مجاور فعالیت های شهری و کشاورزی متمرکز است. این الگوهای فضایی، نقش چشمگیر منابع انسانی در گسترش آلودگی را تایید می کنند. نتایج این مطالعه بر ضرورت پایش مستمر و مدیریت جامع منابع آلاینده در حوضه آبریز بشار تاکید دارد تا از مخاطرات زیست محیطی و تهدید سلامت انسان جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

فلزات سنگین ، بشار ، آلودگی ، کریجینگ