پایداری عملکرد دانه ژنوتیپهای عدس(Lens culinaris) با استفاده از آماره های ناپارامتری و روش چند متغیره تجزیه AMMI

شناسایی ژنوتیپ­هایی با میانگین و پایداری عملکرد بالا، یکی از هدف­های عمده در برنامه­های به­نژادی گیاهان زراعی می­باشد. در این پژوهش، پایداری عملکرد دانه ۱۵ لاین پیشرفته عدس (Lens culinaris) به همراه دو رقم شاهد گچساران و سپهر در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار و در هشت محیط (چهار منطقه گچساران، خرمآباد، مغان و ایلام طی دو سال) مورد ارزیابی قرار گرفت. آزمون همگنی واریانس­ها توسط آزمون بارتلت انجام شد و با توجه به همگنی واریانس­ها، تجزیه مرکب برای هشت محیط انجام پذیرفت. براساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، برهم کنش ژنوتیپ و محیط بسیار معنی­دار بود و برای ارزیابی این برهم کنش، روش های تجزیه پایداری مورد استفاده قرار گرفت. آماره ناپارامتری TOP، ژنوتیپهای ۱۲ و ۱۰ را به عنوان پایدارترین ژنوتیپ­ها نشان داد و آماره کانگ نیز ژنوتیپ­های ۱۲ و ۱۳ را در رتبههای برتر قرار داد. آماره های تنارازو، نصار و هیون، ژنوتیپ­های با میانگین عملکرد پایین را در رتبه های برتر قرار دادند و عموما ژنوتیپ های پرعملکرد در رتبه های بالایی قرار نداشتند. با محاسبه آماره SIIG و در نظر گرفتن همه آمارههای ناپارامتری، ژنوتیپ ۱۲ در بهترین شرایط از نظر عملکرد و پایداری عملکرد قرار گرفت. همچنین نتایج تجزیه AMMI نشان داد که دو مولفه نخست در مجموع ۶۷ درصد برهم کنش ژنوتیپ و محیط را توجیه می­کنند. بای پلات AMMI۱ ژنوتیپهای ۱۰، ۱۱ و ۱۲ را به عنوان ژنوتیپهای برتر شناسایی نمود و بای پلات AMMI ۲ نیز ژنوتیپ ۱۲ را در بهترین شرایط از نظر پایداری عملکرد تشخیص داد. با در نظر گرفتن نتایج حاصل از این پژوهش می­توان نتیجه گرفت که ژنوتیپ ۱۲ با فاصله به عنوان بهترین ژنوتیپ از نظر پایداری و عملکرد دانه میباشد و می­تواند به عنوان نامزد معرفی رقم زراعی جدید در نظر گرفته شود.

کلیدواژه ها:

اقلیم گرم و نیمه گرم ، آماره SIIG ، ژنوتیپ پایدار ، سازگاری ، lens culinaris