ارزیابی کیفی گندم استان اصفهان

گندمیکی از محصولات راهبردی غذایی در جهان است که پایه تامین امنیت غذایی انسان ها بشمار می رود. سالیانه بیش از نیمی از زمین های زراعی کل کشور به کشت گندم اختصاص می یابد. در حال حاضر سطح زیر کشت گندم آبی ایران حدود ۲ میلیون هکتار و گندم دیم حدود ۴ میلیون هکتار است. میزان تولید گندم در سال جاری حدود ۵/۱۴ میلیون تنو نیاز کشور به گندم حدود ۱۲ میلیون تن است. بررسی سرانه مصرف مواد غذایی در ایران نشان می دهد که در میان کالاهای اساسی، فرآورده های خانواده گندم بیشترین سهم را در تامین امنیت غذایی افراد جامعه به خود اختصاص داده است؛ به نحوی که در حدود ۲۵ درصد مواد غذایی در الگوی تغذیه مردم ایران متشکل از محصولات مشتق شده از گندم است. بطور میانگین بیش از ۷۰ درصد از پروتئین و ۶۰ درصد از کل کالری دریافتی هر فرد ایرانی از فرآورده های غلات و بطور عمده از طریق مصرف نان و محصولات خمیری (ماکارونی) تامین می گردد. ارزیابی کیفیت مواد اولیه بدون آگاهی از ویژگی های کیفیت مطلوب در محصولات نهایی میسر نمی باشد. منظور از کیفیت خوب گندم، بسته به اینکه از آن در تهیه نان مسطح، نان حجیم و یا محصولات قنادی استفاده شود، متفاوت خواهد بود. در طی دوره هشت ساله (۳۹۴ نمونه از استان اصفهان)، ۱۱ ویژگی کیفیت بررسی و برشهای شهرستانی انجام گردید. میانگین هشت ساله ویژگی های کیفیت گندم در استان اصفهان بدین صورت بدست آمد: وزن هزار دانه (۳۷/۳۹ (گرم)، وزن هکتولیتر ۱۰/۷۸ (کیلوگرم)، درصد پروتئین ۸۰/۱۱ ()، حجم رسوب زلنی ۸۶/۲۷ میلیلیتر)، حجم نان (۵۴/۴۷۵ میلیلیتر)، درصد رطوبت دانه (۸۲/۹ ()، سختی دانه ۳۵/۴۹ ()، درصد جذب آب آرد ۸۹/۶۳ ()، درصد گلوتن مرطوب ۳۴/۲۷ ()، شاخص گلوتن ۰۴/۳۳ () و ارتفاع رسوب SDS (۹۰/۵۵ میلیمتر). امتیاز کلی کیفیت دانه گندم بر اساس یک مدل رگرسیونی با صفات وزن هزار دانه، درصد پروتئین، حجم رسوب زلنی، حجم نان، شاخص سختی دانه، درصد گلوتن مرطوب و شاخص گلوتن بدست آمد. امتیاز کلی کیفیت گندم تولیدی استان اصفهان ۱/۷۰ (، بیشترین امتیاز در استان مازندران۹/۷۳ ) و کمترین امتیاز متعلق به استان کردستان (۴/۶۶ .) است با در نظر گرفتن صفات کیفی گفته شده ارقام مناسب و پرپتانسیلی در چند سال اخیر معرفی شده اند. بدین منظور در اقلیم معتدل استان اصفهان ارقام گندم: رخشان – امین - فرین – دانش- بامداد- سپهر- ارگ- افق- برزگر- نارین – پریان - طالیی – ترابی- سیروان- بهاران جهت کاشت توصیه می گردد. راهکارهای بهبود کیفیت گندم در دو دسته بهنژادی(اصالح نباتات) و به زراعی(مدیریت تولید) قرار می گیرند. در اصالح و معرفی ارقام جدید صفات: سختی دانه و بازدهی آرد باال، قدرت گلوتن متوسط تا باال، وزن هکتولیتر مناسب، وزن هزار دانه مطلوب و درصد پروتئین مناسب دانه با تاکید بیشتر قدرت گلوتن مدنظر به نژادگر است. مدیریت به زراعی شامل: مدیریت تغذیه، کنترل علفهای هرز و آفات (بخصوص سن گندم) موثر در کیفیت ذاتی گندم و برداشت مکانیزه صحیح تاثیرگذار در کیفیت ظاهری گندم هستند. در رابطه با تغذ یه گیاهی توجه به توصیههای موسسه خاک و آب، استفاده صحیح کود (بخصوص تقسیط کود نیتروژنه) در تحقق درصد پروتئین، سختی دانه و وزن هکتولیتر موثر است. مدیریت و کنترل علفهای هرز در کمیت تولید (با حذف رقابت در جذب نور و مواد غذایی) و کیفیت (میزانپروتئین و وزن هکتولیتر) تاثیر زیادی دارد. کنترل آفت سنگندم (مخرب کیفیت گندم) و آفات انباری در حفظ کیفیت گندم تولیدی بسیار مهم است.

کلیدواژه ها:

گندم ، کیفیت ، استان اصفهان ، محصولات غذایی ، بهنژادی ، به زراعی