مدلسازی حساسیت به سیل حوزههای آبخیز بر اساس رویکرد پارامترهای ژئومورفومتریک و سامانه اطلاعات جغرافیایی

تجزیه و تحلیل خصوصیات حوضه های زهکشی بر اساس رویکرد ژئومورفومتریک ، نقش کلیدی در اجرای اقدامات حفاظتی و طراحی راهبردهای مدیریتی دارند. شاخص های ژئومورفومتریک بهترین روش در پاسخ های هیدرولوژیکی حوزههای آبخیز برای شناسایی رابطه بین جنبه های مختلف در منطقه بوده و بینش مفیدی را نسبت به رویدادها ارائه می دهند. هدف این پژوهش ، مدلسازی و رتبه بندی حساسیت هر زیرحوضه به سیل ناگهانی بر اساس شاخص های ژئومورفومتریک و با استفاده از سامانه سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) می باشد. به منظور مدلسازی زیرحوضه ها بر اساس کلیه ی متغیرهای مورد بررسی ، از روش نوین ترکیبی تجزیه و تحلیل ژئومورفومتریک و آزمون آماری KMO استفاده گردید. از این رو در این پژوهش از نقشه ی توپوگرافی ، زمین شناسی و رقومی ارتفاعی استفاده و حوضه ی اصلی به ۴۳ زیرحوضه تقسیم گردید. سپس ۱۸ نمایه ی هندسی حوزهی آبخیز مورد ارزیابی ، مدلسازی و در رتبه های ۱ الی ۵ قرارگرفتند. در نهایت با استفاده از تحلیل عاملی و دوران متغیرها به روش واریماکس ، متغیرها در سه عامل گروهبندی شده و موثرترین شاخص ها در سیل خیزی تعیین گردیدند. نتایج حاکی از آن است که از ۱۸ پارامتر مورد ارزیابی ، ۵ پارامتر مساحت ، طول، محیط ، طول آبراهه ، هندسه اعداد در عامل اول، ۲پارامتر نسبت گردی و ضریب تراکم (فشردگی ) در عامل دوم، و ۲ پارامتر طول جریان روی زمین و چگالی حوضه ی زهکشی در عامل سوم با ضرایب بالا، به عنوان موثرترین پارامترها در سیل خیزی حوزهی آبخیز شناسایی گردیدند. لذا تحلیل عاملی با استفاده از روش مولفه های اصلی می تواند روشی مفید برای سطح بندی و تعیین شاخص های موثر در سیل خیزی حوزههای آبخیز باشد و بر این اساس می توان اولویت بندی صحیحی را در تصمیم گیری های مدیریتی و پروژههای مناطق سیل خیز و دارای پتانسیل سیل خیزی ، شناسایی تکمیل و توسعه داد.

کلیدواژه ها:

پارامترهای ژئومورفومتریک ، سیلاب ، سیستم اطلاعاتجغرافیایی ، حوزههای آبخیز ، مدل حساسیت .