ارزیابی واکنش عملکرد و اجزای عملکرد ژنوتیپ های امیدبخش مقاوم به تنش خشکی لوبیا قرمز (Phaseolus vulgaris L.)

جهت تشخیص میزان تاثیر عوامل ژنتیکی و یا محیطی بر روی یک صفت، ژنوتیپ های مختلف بایستی در محیط های متعدد مطالعه شوند. این عمل از لحاظ تعیین استراتژی اصلاحی مناسب برای آزادسازی ارقام سازگار به محیط های هدف با شرایط محیطی خاص دارای اهمیت می باشد. با توجه به شرایط اقلیمی مناطق مختلف، این تحقیق در چهار منطقه عمده کشت لوبیا در کشور به منظور بررسی عملکرد و اجزای عملکردی لوبیا قرمز (Phaseolus vulgaris L.) با استفاده از ۱۴ ژنوتیپ لوبیا به همراه ارقام شاهد یاقوت، افق و دادفر در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در چهار ایستگاه تحقیقاتی خمین، بروجرد، شهرکرد و زنجان به مدت دو سال زراعی (۱۳۹۸-۱۳۹۹) انجام گرفت. نتایج نشان داد که بین مکان ها، سال ها و ژنوتیپ های مورد بررسی از نظر تمامی صفات، اختلاف معنی داری در سطح احتمال یک درصد وجود دارد. معنی دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ × مکان برای تمامی صفات، نیاز به تجزیه واریانس جداگانه در هر مکان مورد بررسی را ضروری ساخت. براساس تعداد روز تا رسیدن رقم افق و ژنوتیپ های G۹، G۱۶ و تا حدودی G۴ و براساس عملکرد و اجزای آن ژنوتیپ G۱۲ و ارقام یاقوت و دادفر (به ترتیب با میانگین عملکردهای ۳۲۸۸، ۹۵/۳۱۳۵ و ۵۸/۳۱۱۰ کیلوگرم در هکتار) به عنوان ژنوتیپ های مطلوب برای تمامی مناطق معرفی شدند. تجزیه همبستگی نشان داد که بین عملکرد دانه با صفات تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و تعداد دانه در بوته همبستگی مثبت ولی غیرمعنی دار وجود دارد. تجزیه رگرسیون نشان داد که صفات تعداد دانه در غلاف، روز تا رسیدگی، تعداد غلاف در بوته و وزن ۱۰۰ دانه به عنوان صفات موثر وارد مدل رگرسیونی می شوند و از بین این صفات نیز روز تا رسیدگی با ضریب منفی و تعداد غلاف در بوته با ضریب مثبت در عملکرد دانه موثرتر بودند. در نهایت، می توان این گونه نتیجه گرفت که غیر از عملکرد دانه، اجزاء عملکرد شامل تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، و وزن ۱۰۰ دانه نیز در گزینش ژنوتیپ های برتر می توانند موثر باشند، لذا انتخاب غیرمستقیم از طریق این صفات می تواند در جهت افزایش عملکرد دانه موثر باشد.

کلیدواژه ها:

تجزیه رگرسیون ، تجزیه کلاستر ، حبوبات ، گزینش غیرمستقیم