عوامل موثر بر رفتار مصرف غیر حضوری تماشاگران فوتبال

مقدمه: در هزاره سوم جهان ورزش متحول شده و به یک بخش تجاری فوق العاده پردرآمد تبدیل شده است. یکی از این درآمدها از طریق حضور تماشاگران در ورزشگاه ها حاصل می شود. باوجود رشد و توسعه صنعت ورزش و به خصوص فوتبال، اتفاقاتی نظیر همه گیری بیماری کرونا و همچنین توسعه فناوری های مختلف ازجمله تلویزیون اینترنتی و نمایش مسابقات از طریق فضای مجازی، سبب شده است که شاهد کاهش حضور تماشاگران در ورزشگاه ها باشیم. بر این اساس، فدراسیون و باشگاه های فوتبال باید برای به حداکثر رساندن مشارکت بهتر طرفداران و توسعه درآمد، به دنبال عواملی بود که باعث عدم حضور تماشاگران در ورزشگاه و تماشای مسابقات به صورت غیرحضوری شده است. چراکه شناسایی این عوامل هم در کمک به بازگشت تماشاگران به ورزشگاه ها می تواند موثر باشد و هم به شناسایی فرصت های جدید درآمدزایی از طریق مصرف غیرحضوری فوتبال می تواند کمک کند؛ بنابراین هدف از این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر رفتار مصرف غیرحضوری تماشاگران فوتبال (مشاهده مسابقات از طریق تلویزیون، شبکه های اینترنتی و رسانه های اجتماعی) بود.روش تحقیق: پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی بود که به صورت میدانی انجام شد و در دسته پژوهش های کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش شامل تماشاگران تلویزیونی و اینترنتی فوتبال بود. از نرم افزار جی پاور برای تعیین حجم نمونه استفاده شد که بر این اساس به ۲۵۰ نفر نمونه نیاز است. روش نمونه گیری پژوهش بر اساس نوع جامعه آماری و محدودیت های موجود به روش در دسترس و داوطلبانه بود. پرسشنامه به صورت الکترونیک طراحی شد و در کانال ها و شبکه های اجتماعی مرتبط با تماشاگران و هواداران فوتبال قرار گرفت و درنهایت تعداد ۲۵۱ پرسش نامه که به درستی تکمیل شده بود، مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسش نامه کیم (۲۰۱۹) بود که جهت استفاده پس از ترجمه، تغییراتی برای تماشاگران فوتبال کشور ایران در آن اعمال شد (بومی سازی شد) و سپس روایی صوری و محتوایی آن به تائید ۱۲ نفر از اساتید صاحب نظر مدیریت ورزشی رسید. جهت بررسی پایایی (همسانی درونی) پرسش نامه از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد و بر اساس نتایج میزان آلفای کل پرسشنامه ۷۴/۰ بود که نشان دهنده پایایی موردقبول پرسشنامه است. بررسی داده ها در دو سطح توصیفی (میانگین، انحراف معیار، فراوانی و درصد) و استنباطی (مدل سازی معادلات ساختاری) انجام گرفت.یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که ۶۲ درصد پاسخ دهندگان مرد و ۳۸ درصد زن بودند. ۳۰ درصد مجرد و ۷۰ درصد متاهل بودند. بازه سنی ۳۰ تا ۴۰ سال با ۴۵ درصد بیشترین فراوانی را داشت و تماشاگران زیر ۲۰ سال با ۱۳ درصد کمترین فراوانی را دارا بود. حدود ۷۰ درصد از پاسخ دهندگان شاغل بودند، ۱۰ درصد محصل، ۳ درصد بازنشسته و ۱۷ درصد فاقد شغل بودند. مدرک تحصیلی حدود ۴۰ درصد پاسخ دهندگان کارشناسی و فقط ۲ درصد تحصیلات دکتری داشتند. حدود ۷۸ درصد پاسخ دهندگان از تلویزیون برای تماشای مسابقات فوتبال استفاده می کردند، ۶ درصد از تلوبیون، ۵ درصد سایت آنتن، ۳ درصد اینستاگرام، ۳ درصد روبیکا و مابقی از سایر پلتفرم ها برای تماشای مسابقات فوتبال استفاده می کردند. بررسی های توصیفی نشان داد که در بین مولفه های پرسشنامه، میانگین مولفه معاشرت (بودن در کنار خانواده و امکان بحث و تبادل نظر با اعضای خانواده و دوستان در مورد بازی) بیشتر از سایر مولفه ها بود. مولفه دوم امنیت بود، مولفه سوم جلوگیری از سرخوردگی (امکان خاموش کردن تلویزیون در صورت نگرفتن نتیجه دلخواه، نبودن در معرض هواداران تیم رقیب و فشار روانی آن)، مولفه چهارم راحتی، مولفه پنجم برنامه ریزی راحت تر و بهتر (برنامه ریزی برای دیدن بازی ها)، عامل ششم مالکیت (امکان ضبط و ذخیره بازی) و نهایتا عامل هفتم هویت تیمی (حمایت از تیم محبوب تماشاچی حتی بیرون از ورزشگاه) بود. در مرحله بعدی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزار اسمارت پی.ال.اس میزان اثر و معناداری آماری عوامل موثر بر رفتار مصرفی غیرحضوری تماشاگران فوتبال (تماشای مسابقات از طریق تلویزیون، اینترنت و شبکه های اجتماعی) بررسی شد که بر اساس نتایج، مدل تحقیق از برازش خوبی برخوردار بود. روایی همگرا، واگرا، پایایی، کیفیت مدل اندازه گیری و ساختاری همگی تائید شد. بر اساس نتایج آزمون مدل تمامی ۷ عامل تاثیر معنی داری بر رفتار مصرفی تماشاگران داشتند که دراین بین عامل امنیت بیشترین ضریب اثر را بر رفتار مصرفی تماشاگران داشت (۶۶/۰) و بعدازآن معاشرت (۵۳/۰)، راحتی (۴۵/۰)، مالکیت (۲۴/۰)، هویت تیمی (۲۳/۰)، جلوگیری از سرخوردگی (۲۱/۰) و نهایتا برنامه ریزی (۱۸/۰) قرار داشت.نتیجه گیری: بر اساس نتایج پژوهش باید گفت که امنیت موضوع مهمی است که تماشاگران فوتبال به آن توجه دارند و اگر به دنبال حضور بیشتر تماشاگران در ورزشگاه ها باشیم باید امنیت و ایمنی ورزشگاه ها ارتقاء یابد. در زمینه معاشرت نیز اگر شرایط ورزشگاه ها به گونه ای باشد که افراد امکان حضور خانوادگی در ورزشگاه را داشته باشند، این خواسته آن ها نیز برطرف شده و انگیزه حضورشان در ورزشگاه بیشتر می شود. موضوع بعدی راحتی است، تماشاگران در خانه خود بازی را راحت و بدون دردسر تماشا می کنند، اما اگر امکانات رفاهی ورزشگاه ها افزایش یاید، کیفیت آن ها بالاتر رود، رفت وآمد تماشاگران تسهیل شود و شرایط رفاهی برای تماشاگران فراهم باشد، قاعدتا تماشاگران میل بیشتری به حضور در ورزشگاه ها خواهند داشت، چراکه راحتی و آسایش آن ها به مخاطره نمی افتد و از فضای ورزشگاه و هیجان مثبت آن نیز لذت خواهند برد. در یک نتیجه گیری کلی می توان گفت که وضعیت ورزشگاه ها و امکانات و زیرساخت های فوتبال کشور عامل بازدارنده مهمی در نرفتن تماشاگران به ورزشگاه است که باید موردتوجه مدیران قرار گیرد و از طرفی با توجه به میل تماشاگران و هواداران فوتبال به استفاده از اینترنت و شبکه های اجتماعی در تماشای مسابقات، ظرفیت جدیدی جهت درآمدزایی پیش روی مدیران قرار دارد که باید با برنامه ریزی مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تلویزیون ، تماشاگر ، رفتار مصرف ، فوتبال