مطالعه و بررسی صفات مورفولوژی و سیتوژنتیکی فون عقرب های استان قزوین

عقرب ها ابتدایی ترین اعضای رده عنکبوتیان و متعلق به زیر شاخه کلیسرداران هستند. آنها به لحاظ ریخت شناسی ویژه، گزشدردناک، و ایجاد مرگ و میر در انسان ها، از گذشته های دور مورد توجه و تنفر انسانها بوده اند. اغلب تاکسون های راسته عقرب ها،دشت ها وکوهپایه ها را برای زیستگاه خود انتخاب می کنند. باتوجه به اینکه دشت قزوین در دامنه رشته کوه البرز قرارگرفته است،استان قزوین زیستگاه های مناسبی را برای تاکسون های راسته عقرب ها در خود فراهم ساخته است. دراجرای این پژوهش، براساسموقعیت جغرافیائی و آب و هوایی استان قزوین در فصول مختلف سال به ویژه درفصل های بهار، تابستان و پاییز، در شب هایتاریک با استفاده ازچراغ قوه فرابنفش و روزها با جابجا کردن سنگ ها، مشاهده ترک دیوارها و آب ریختن در لانه عقرب ها ازاکومورفوتیپ های متفاوت ۲۳ منطقه واقع درشهرستان های قزوین، آبیک، البرز، بوئین زهرا و تاکستان، تعداد ۴۶ نمونه عقرب به طورزنده صید گردید. نمونه های صید شده به آزمایشگاه بیوسیستماتیک جانوری منتقل شده و از لحاظ صفات مورفولوژیکی(ریخت شناسی)، مورفومتری (ریخت سنجی) و سیتوژنتیکی مورد مطالعات قرار گرفتند. در مطالعات مورفولوژیکی، ارزیابی جزئیاتظاهری نظیر شمارش تعداد شانه ها در زیر استریومیکروسکوپ انجام شد. سپس قطعات بدن عقرب از جمله متازوما و تلسون؛ پساز جدا سازی با قیچی، تصویربرداری شد. در مطالعات مورفومتری، ۳۲ صفت از جمله طول کلی بدن و طول بندهای مختلف،بوسیله کولیس (ریزسنج) اندازه گیری، ثبت و مقایسه شد. در نهایت، پس از طی مراحل سیتوژنتیکی، کاریوتایپ نمونه ها نیز تهیه شد. نتایج نشان داد که گونه Androctonus crassicauda از جنس Androctonus و گونه Odontobuthus doriae از جنس Odontobuthus که هر دو از خانواده Buthidae هستند و همچنین گونه Scorpio maurus از جنس Odontobuthus که هر دو از خانواده Buthidae، بزرگترین خانواده راسته عقرب ها میباشد که بیش از ۸۵% از گونه فون عقرب های جهان را به خود اختصاص داده است. پژوهش حاضر نشانداد که پراکنش یک گونه از جنس Androctonus به نام Androctonus crassicauda در قسمت های شمالی قزوین، از شرق به غرب قابل مشاهده است. پراکنش گونه Odontobuthus doriae از جنس Odontobuthus نیز، در حاشیه شرقی این استان مشاهده شد. خانواده Scorpionidaاولین خانواده است که توسط لینه لاتریل در سال ۱۸۰۲ معرفی شده است، گونه Scorpio maurus، یک گونه پلیتیپیک بوده و بر اساس صفات ریخت شناسی، از سایر عقرب ها قابل تشخیص است. نتایج حاصل از نمونهبرداری، پراکنش این گونه را در شهرستانهای شرقی استان قزوین و نزدیک به شهرستان البرز نشان داد.

کلیدواژه ها:

استان قزوین ، ریخت شناسی ، کاریولوژی ، عقرب