تحلیل مولفه های تاثیر گذاردر طراحی فضاهای خدماتی و تزئینات آن مبتنی بر فضا های شهری نمونه موردی :(حمام قدیمی نوبرتبریز)

حمام های بسیاری در دوره ایلخانان در تبریز ساخته شد، ولی قدمت حمام های قدیمی موجود در تبریز به دوران قاجار و پس از آن یعنی بعد از زلزله ویرانگر ۱۱۹۴ق میرسد. بعد از زلزله ۱۱۹۴ق حاکم وقت تبریز نجفعلی خان دنبلی باروی جدیدی به دور شهر ساخت و حمام هایی حدود ۱۰۰ سال بعد یکی از معتبرترین نقشه های احتمال شهر تبریز نقشه دارالسلطنه در ۱۲۹۷ق تهیه شد. این نقشه شاید کامل ترین نقشه ای باشد که تا اواخر دوره قاجار از شهر تبریز تهیه شده است بنابراین سند معتبری است برای بررسی شهر در این دوره و مکان یابی حمام های قدیمی قدمت بیشتر آنها به دوره قاجار میرسد .اگرچه یافته های باستان شناختی در دوران تاریخی دلالت بر استفاده عمومی از گرمابه ها ندارد، لیکن مکان های استحمام و شستشوی بدن چه به عنوان یک ضرورت بهداشتی و چه به عنوان یک عمل آیینی تا پایان این دوران کاربرد داشته اند با گسترش اسلام در سرزمین های مختلف ، حمام به عنوان یک بنای مهم معماری در جهان اسلام توسعه یافت .حمام بنایی ارزشمند است که پیوند محکمی با فرهنگ مردم داشته و محل برخورد موضوعات متنوعی همچون طب و سلامتی ، زیبایی و آراستگی ، آرامش تن و مکانی برای سرگرمی های متنوع و اجرای مراسم های سنتی ملی و مذهبی بوده است .با وجود اینکه حمام محیطی نسبتا بسته است و ارتباط کمی با شرایط اقلیمی و پیرامون خود دارد، با بررسی معماری حمام ها در اقلیم های مختلف تفاوت هایی در ساختار و معماری آنها مشاهده می گردد . در این مقاله با استفاده از نقشه دارالسلطنه و تحقیقات میدانی در شهر فهرست جامعی از حمام های تبریز و اوضاع فعلی آنها به دست آمده است .

کلیدواژه ها:

تبریز ، حمام ، تاریخ معماری ، میراث فرهنگی ، حمام نوبر.