جایگاه و ضابطه اعمال قاعده درء و بازتاب اعمال آن در عناصر جرم

قاعده درء در جرم انگاری، تعیین مجازات، دلایل اثبات دعوا و کلیه موضوعات مرتبط با پدیده بزهکاری و مسئولیت کیفری جریان داشته و از بنیان های اصلی حقوق کیفری اسلامی است. هرگونه تردید و شکت در یافتن منظور قانون گذار، موجب تغییرات بنیادی در باره عناصر قانونی، مادی و معنوی جرم خواهد شد و ممکن است سبب تجویز رفتار باشد. همچنین در تعیین نوع و میزان مجازات به طور اساسی تاثیر گذار بوده، ممکن است موجب سقوط یا تغییر نوع مجازات گردد. مسئولیت کیفری نیز تحت تاثیر این قاعده بازخوانی شده، در مواردی موجب عدم مسئولیت می گردد. قاعده درء در اکثر موضوعات شکلی و ماهوی حقوق کیفری موثر است. این قاعده، مرتبط با عدالت کیفری، تفسیر مضیق قوانین کیفری به نفع متهم، اصل قانونی بودن جرم و مجازات، نتایج آن و سایر اصول کیفری است. این قاعده شامل کلیه مجازاتهای حدود، تعزیرات و قصاص می شود و حتی در اعمال قواعد مرتبط با دیات نیز کاربرد دارد و محدود به حدود نمی باشد. در این نوشتار ابتدا بازتاب قاعده درع در عنصر قانونی جرم و سپس در عناصر مادی و معنوی مورد بحث قرار می گیرد برای انجام هر تحقیق علمی در مبادی امر بایستی مفاهیم و مستندات و مدارک ، موضوع تحقیق مورد بررسی قرار گیرد تا هم خود محقق به سهولت به غایت تحقیق دست یابد و هم مخاطبین و خوانندگان در مطالعه آن نیازمند رجوع به منبع دیگری نباشند . قاعده در یکی از مهم ترین قواعد فقه جزایی است که در متن مقررات کیفری اسلام تعبیه شده و در حقوق کیفری ایران نیز زمینه اجرایی دارد. قاعده مذکور پس از اصلاحات قانون مجازات اسلامی در سال ۱۳۹۲ به صراحت مورد پذیرش قانونگذار قرار گرفته است. مفاد این قاعده این است که در صورت وجود شک و تردید یا جهل به حکم و موضوع (مصادیق شبه ه) از طرف متهم یا تردید در انتساب فعل مجرمانه از سوی قاضی یا تردید در شرایط مسئولیت کیفری، مسئولیت کیفری و مجازات منتفی است. پژوهش حاضر درصدد است تا با بیان مفاهیم قاعده درء و ضابطه شبهه و بیان شبهه در عناصر سه گانه جرم، مواردی را که شبهه موجود منتج به اعمال قاعده درء می شود؛ را بیان نماید.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، شبهه ، قاعده درء ، اثبات جرم ، آگاهی ، اختیار ، تفسیر مضیق قوانین کیفری ، شبهه ، عدالت ، عنصر قانونی ، عنصر مادی ، عنصر معنوی ،