کسری بودجه در شهرداری ها: پیشنهاد روشی برای محاسبه و کنترل بر مبنای مفهوم پایداری منابع (مطالعه موردی: کلان شهرهای تهران، مشهد، شیراز و رشت)

کسری بودجه یکی از مفاهیم مهم در تنظیم و اجرای بودجه است و عدم محاسبه کسری بودجه منجر به ایجاد ناپایداری مالی خواهد شد. تامین هزینهها از طریق درآمدهای ناپایدار مانند استقراض و یا واگذاری دارایی سرمایهای مصداق کسری بودجه در شهرداری است. پژوهش حاضر با استفاده از مفاهیم تراز عملیاتی، تراز کلی و منابع ناپایدار به محاسبه کسری بودجه شهرداری کلان شهرهای تهران، مشهد، شیراز و قم طی سالهای ۱۳۹۷-۱۳۹۰ پرداخته است. نتایج نشان میدهند: الف) در سال های اخیر شهرداری تهران با کسری تراز عملیاتی مواجه شده و بخشی از هزینه های جاری خود را نیز از محل واگذاری دارایی های مالی و سرمایه ای تامین نموده است؛ ب) در سایر کلان شهرها وضعیت تراز کلی و تراز کلی بدون واگذاری درآمدهای ناپایدار، گویای استفاده از منابع ناپایدار برای مصارف بودجه ای است که در بلندمدت با کاهش ذخیره های زیستی شهر، وضعیت مالی این کلان شهرها با مخاطرات جدی مواجه می شود. برای مرتفع ساختن کسری بودجه، شهرداری ها می-بایست با تعریف ردیف های جدید، افزایش پایه و نرخ عوارض ردیف های درآمد پایدار فعلی به ویژه عوارض نوسازی و مالیات بر ارزش افزوده و استقرار سیستم بهای تمام شده از سطح هزینه ها کاشته شود. هم چنین برای کنترل تامین مالی از محل درآمدهای ناپایدار با هدف پوشش کسری بودجه، امکان ایجاد محدودیت هایی توسط نهادهای نظارتی بر بودجه شهرداری ها وجود دارد: - تعیین سقف تامین مالی از طریق استقراض توسط وزارت کشور در بودجه سنواتی شهرداری ها برای جلوگیری از ورشکستگی مالی.- تعیین سقف برای تراز کلی بدون واگذاری دارایی های سرمایه ای ناپایدار و الزام شهرداری به رعایت آن در راستای کنترل فروش ظرفیت های زیستی شهر.

کلیدواژه ها:

استقراض ، تراز عملیاتی ، تراز کلی ، کسری بودجه ، واگذاری دارایی سرمایه ای