بررسی تاثیر ویژگی های توپوگرافی و خاک بر گسترش آبکندهای جبهه ای در کاربری کشاورزی، مطالعه موردی: استان ایلام
محل انتشار: فصلنامه مهندسی و مدیریت آبخیز، دوره: 5، شماره: 1
سال انتشار: 1392
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 256
فایل این مقاله در 11 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JWEM-5-1_005
تاریخ نمایه سازی: 8 دی 1400
چکیده مقاله:
فرسایش آبکندی یک رخساره فرسایشی پر رسوب است که سهم عمدهای در تخریب اراضی دارد. در منطقه مورد مطالعه به دلیل توسعه فرسایش آبکندی در اراضی کشاورزی، این پژوهش با هدف بررسی تاثیر ویژگی های توپوگرافیک شامل شیب-مساحت و عوامل خاکی بر گسترش آبکندهای جبهه ای در حوزه آبخیز سیکان واقع در استان ایلام انجام شد. به این منظور تعداد ۴۶ آبکند جبههای انتخاب و خصوصیات مورفومتریک مانند شیب و مساحت بالادست آبکند در محل های اولیه و فعلی به وسیله دستگاه موقعیت یاب جهانی و شیب سنج سانتو برداشت شد. دو نمونه خاک ترکیبی از حوضه بالادست، کف و دیوارههای آبکند برداشت شد. سپس با استفاده از ماتریس هم بستگی و رگرسیون دو متغیره به بررسی عوامل موثر پرداخته شد. در بررسی وابستگی عوامل مورفومتریک آبکندها نتایج ماتریس هم بستگی نشان داد که با افزایش میزان شیب بالادست بر ارتفاع بالاکند افزوده می شود و در نتیجه آبکندهایی با حجم بالاتر تشکیل می شوند. همچنین، نتایج حاکی از آن است که شاخص مساحت بالادست به مساحت آغازین آبکندها میتواند به عنوان شاخص مناسبی جهت تعیین مرحله توسعه آبکندهای جبههای استفاده شود و رابطه معکوسی با شاخص عرض/عمق، طول و حجم آبکندها دارد. رابطه شیب-مساحت در منطقه مورد مطالعه منفی بوده و با افزایش مساحت، مقدار شیب کاهش مییابد، مقدار نرخ کاهش برابر با ۰.۳۱ می باشد و میتوان عامل تشکیل بالاکند در منطقه مورد مطالعه را رواناب هورتونی دانست. آستانه توپوگرافی آبکندها در منطقه مورد مطالعه، حدود ۰.۴۰ میباشد و مقدار آستانه متوسط آغاز آبکندها در شیب ۱۰ درصد حدود ۰.۵۰ هکتار که با کاهش شیب به حدود دو درصد، تا دو هکتار افزایش مییابد و آستانه بحرانی در شیب دو درصد حدود ۰.۷۰ هکتار میباشد. بررسی عوامل خاکی نشان میدهد که افزایش مقدار ماده آلی خاک تنها عاملی است که میتواند باعث افزایش مقدار آستانه تشکیل آبکندها شود و سایر عوامل خاکی نظیر بافت سبک خاک و افزایش شوری باعث افزایش حجم آبکند و در نتیجه افزایش میزان تولید رسوب میشود. نتایج رگرسیون های دو متغیره نشان می دهد که حجم آبکندها در سطح معنی دار یک درصد عاملی وابسته به عمل تعریض می باشد و عرض بالا به تنهایی ۸۵ درصد از تغییرات حجم را تبیین می کند.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
بنفشه یثربی
دانشجوی دکتری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس
مجید صوفی
استادیار، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس
سید خلاق میرنیا
دانشیار، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس
جهانگرد محمدی
دانشیار، دانشکده پدولوژی، دانشگاه شهرکرد