نگاهی نو به تأثیر اندیشه های دینی ایرانیان باستان بر تفکرات یونانیان

بر پایۀ شواهد باستان شناسی و منابع کتوب، روابط ایرانیان و یونانیان در ادوار تاریخی، بر باورها و اندیشه های دو فرهنگ اثرگذار بوده است؛ اما آنچه از متون غربی دریافت می شود، نگاه غرض ورزانه به چگونگی و کیفیت این روابط است؛ چنانکه تأثیرات فرهنگی میان دو دولت را پدیده ای یکسویه می دانند و بر اثرگذاری یونانیان بر ایرانیان تأکید دارند؛ در حالی که در برخی پژوهش ها، به جای تأثیر یک سویه به تأثیر دو سویه اشاره دارند. در این نوشتار، گوشه ای از جریان نفوذ آثار تمدن فرهنگ و اندیشه های ایرانی در تفکرات یونانیان از دیدگاهی نو نشان داده شده است؛ به این منظور، نشانه های تمدن ایرانی در آثار یونانی گردآوری شده است. گردآوری داده ها به شیوۀ اسنادی و تحلیل آنها بر پایۀ مطالعات تطبیقی و استدلال استقراریی صورت گرفته است؛ بنابراین، تلاش شده که توضیح و تفسیر این تأثیرات براساس ساختار اصلی شان در باور ایرانیان و بر پایۀ منابع دینی قبل از اسلامی تبیین شود. حاصل این مطالعه، بیانگر تأثیرپذیری فیثاغورث از جهان بینی زرتشت، الهام گیری فرسید از عقاید زروانی، اثرپذیری آناکسی ماندر از سه اصل پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک، پیروی هراکیلتوس از برخی اصول رزتشتی؛ همچون نوع نگرش به آتش و نبرد خیر و شر، اعتقاد افلاطون به دو جهان خیر و شر و تفکرات ثنویت مغان و رابطۀ انسان و جهان است. بدین ترتیب، در بررسی پیوندهای یونانا و ایران، باید از هر گونه یکجانبه نگری دوری جست و به جای تأثیر «یک سویه» در پی تبیین «تأثیر و تأثر» دو فرهنگ بود.

کلیدواژه ها:

فرهنگ ایران و یونان ، اندیشه های ایرانی ، تأثیر ایرانیان و یونانیان ، هویت ایرانی