بررسی تغییرات فصلی تولید و مصرف گیاهان مرتعی در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (مرکزی-انجدان)

میزان تولید علوفه مراتع در سالها و ماههای مختلف فصل رویش متغیر می باشد. دام بهره بردار نیز در مقاطع مختلف فصل چرا مقادیر علوفه متفاوتی مصرف میصکند که بر حسب شرایط و نژادهای مختلف متغیر میصباشد. بدون تعیین میزان تولید و مصرف علوفه مرتع در طول دوره چرا برنامهریزی و مدیریت مرتع و دام مقدور نمیباشد. جهت تعیین میزان تولید و مصرف علوفه مراتع انجدان یک منطقه به مساحت یک هکتار در مراتع انجدان حصار بندی و قرق گردید. تولید در داخل قطعه محصور و مصرف در بیرون این قطعه که تحت چرای دام بود به مدت 4 سال اندازهصگیری شد. برای اندازهصگیری میزان تولید و مصرف مرتع از هر گونه گیاهی در هر ماه پنج پایه متوسط در داخل و بیرون قطعه محصور انتخاب و قطع و توزین گردید. از تفاضل تولید داخل و خارج قرق میزان مصرف تعیین گردید. جهت اطمینان از صحت مطالعات انجام شده از طرح آماری کاملا تصادفی ‭(CRD) ‬استفاده شد. بر اساس نتایج حاصله متوسط تولید مرتع در طی دوره تحقیق ‮‭293‬ کیلوگرم در هکتار بود که از این مقدار بیشترین میزان تولید توسط گونهصهای ‭Artemisia aucheri ‬، ‭ Gundelia tournefortii ‬، ‭Stipa barbata ‬و یکسالهصها به ترتیب به میزان 4/،‮‭3 53‬/،‮‭41 47‬ و ‮‭47/7‬ کیلوگرم در هکتار تولید شد. کمترین میزان تولید مربوط به گونهصهای ‭Buffonia cf.koelzii‬، ‭Stachys inflata ‬و ‭Noaea mucronata ‬بود که به ترتیب 5/،‮‭4/1 5‬ و ‮‭1/7‬ کیلوگرم در هکتار تولید داشتند. تولید در سال ‮‭1387‬ به علت خشکسالی و کمبود بارش کمترین میزان (‮‭236‬ کیلوگرم در هکتار) و در سال ‮‭1389‬ به علت بارش مناسب فصل بهار بیشترین میزان (‮‭352‬ کیلوگرم در هکتار) را داشت. بیشترین میزان تولید در کلیه گونهصها در اوایل فصل چرا بویژه ماههای اردیبهشت و خرداد و کمترین میزان تولید در ماه شهریور بود. متوسط مصرف مرتع در طی دوره تحقیق ‮‭89‬ کیلوگرم در هکتار بود که از این مقدار بیشترین مصرف مربوط به یکسالهصها و گونهصهای ‭Artemisia aucheri ‬، ‭Bromus tomentellus ‬، ‭Gundelia tournefortii ‬به ترتیب به میزان ،‮‭30‬ ،‮‭11 15‬ و‮‭9/5‬ کیلوگرم در هکتار و کمترین میزان متعلق به گونهصهای‭Astragalus gossypinus ‬و ‭Noaea mucronata ‬با مصرف کمتر از یک کیلوگرم در هکتار بود. میزان مصرف در سال ‮‭1387‬ کمترین میزان (‮‭57‬ کیلوگرم در هکتار) و در سال ‮‭1389‬ بیشترین مقدار (‮‭122‬ کیلوگرم در هکتار) را داشت. حجم مصرف علوفه در اوایل فصل چرا بویژه اردیبهشت ماه بیشتر بود و در ماههای میانی و پایانی بویژه شهریورماه کاهش یافت. واژهصهای کلیدی: تولید و مصرف علوفه، مراتع انجدان، قرق مرتع، فصل چرا، چرای دام.