شناخت مناطق اکولوژیک کشور (فاز دوم - استان تهران)

در این طرح با انجام مطالعات صحرایی تیپ های گیاهی تعیین و فهرست گیاهان موجود در تیپ ها تهیه گردید. نظر به این که هر تیپ گیاهی معرف عوامل عمده اکولوژیک موجود در آن می باشد تعیین تیپ های گیاهی می تواند بیانگر قابلیتها، استعدادها و امکانات طبیعی موجود در مناطق مختلف باشد. تدوین فهرست گونه های همراه تیپ های گیاهی مراتع اطلاعات ارزشمندی از عناصر گیاهی موجود در تیپها را ارایه می نماید. حضور و یا عدم حضور گونه های گیاهی ضمن معرفی شرایط اکولوژیکی منطقه، تاثیر شدت بهره برداری از مراتع را نیز نشان می دهد. تهیه و تدوین این اطلاعات بر مبنای تلفیق نقشه های مختلف موضوعی تیپ های گیاهی، قابلیت اراضی، اقلیم و ... به صورت کتاب منتشر می گردد. مقیاس کار میدانی در این طرح ‮‭50000:1‬ و نقشه ای که به پیوست کتاب منتشر می گردد در مقیاس ‮‭250000:1‬ است. بررسی های مزبور اطلاعات پایه از منابع را در سطح ملی که از نخستین ضرورتهای برنامه ریزی در کشور است در اختیار قرار می دهد و می توان از آن در برنامه آمایش سرزمین نیز بهره جست. بررسی تیپ های گیاهی استان تهران در قالب طرح شناخت مناطق اکولوژیک مناطق تهران، آمل، ساوه، قزوین، سمنان از سال ‮‭1369‬ آغاز و در سال ‮‭1388‬ خاتمه یافت. این استان با مساحت ‮‭1369246‬ هکتار از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از جنوب غربی به استان مرکزی، از غرب به استان البرز و از شرق به استان سمنان محدود می شود. قلمرو مورد مطالعه در موقعیت جغرافیایی ‮‭50‬ تا ‮‭53‬ درجه طول شرقی و ‮‭34‬ تا ‮‭5.36‬ درجه عرض شمالی واقع شده است. مرتفعترین قله ایران زمین در این محدوده قرار دارد که با نام دماوند به فرازای ‮‭5671‬ متر از سطح دریا در شمال شرق تهران قرار داشته و کمترین ارتفاع کمتر از ‮‭850‬ متر در دو نقطه ورودی دریاچه نمک و حوض سلطان میباشد. از مراکز جمعیتی مهم منطقه مورد مطالعه می توان شهرهای ورامین، شهریار، شمیرانات، اسلام شهر و .....را نام برد. تیپ های گیاهی به روش نمود ظاهری (سیمای ظاهری) بر اساس گونه های غالب در زمان مطالعه شناسایی، تفکیک و بر روی نقشه های توپوگرافی ‮‭50000:1‬ با درج یک تا چهار گونه غالب مشخص شده است. ویژگی های محیطی هر یک از تیپ های گیاهی و گونه های همراه مشاهده شده در عرصه نیز مشخص گردیده است. بر اساس نتایج بررسی های انجام شده استفاده از اراضی در حال حاضر به شرح زیر است. وسعت تیپ های گیاهی در عرصه مورد مطالعه برابر با ‮‭881742‬ هکتار که ‮‭40.64‬ درصد از کل اراضی مورد بررسی را شامل میشوند. اراضی زیر کشت اعم از آبی، دیم، باغهای مثمر و غیر مثمر، اراضی آیش با مساحت ‮‭301042‬ هکتار که ‮‭99.21‬ درصد از کل منطقه مورد مطالعه را به خود اختصاص داده است. اراضی صخره ای یا رخنمون های سنگی و سنگلاخ یا قلوه سنگ برابر با مساحت ‮‭60221‬ هکتار که ‮‭40.4‬ درصد از کل اراضی مورد بررسی را شامل میشوند. اراضی صخره ای و اراضی جنگلی مساحتی برابر با ‮‭1798‬ هکتار که ‮‭13.0‬ درصد از کل اراضی مورد بررسی را به خود اختصاص داده است. اراضی صخره ای و علفزار مساحتی برابر با ‮‭3552‬ هکتار که ‮‭26.0‬ درصد از کل اراضی مورد بررسی را شامل میشوند. اراضی ساخته شده که شامل تاسیسات با مساحت ‮‭108357‬ هکتار که ‮‭91.7‬ درصد از کل منطقه مورد مطالعه را به خود اختصاص داده است. اراضی جنگلی مساحتی برابر با ‮‭5529‬ هکتار که ‮‭40.0‬ درصد از کل اراضی مورد بررسی را شامل میشوند. سطوح دریاچههای با مساحت ‮‭635‬ که ‮‭05.0‬ درصد از منطقه مورد مطالعه را شامل می شود. اراضی بدون پوشش با مساحت ‮‭6371‬ که ‮‭47.0‬ درصد از کل منطقه مورد مطالعه را به خود اختصاص داده است. تعداد ‮‭66‬ تیپ گیاهی در استان تهران شناسایی و در 9 گروه گیاهی و ‮‭10‬ تیپ منفرد به شرح زیر تفکیک شده است. گروه تیپ های گیاهی ‭Alhagi camelorum ‬با 2 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭25855‬ هکتار، ‮‭50.1‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها به خود اختصاص داده است. گروه تیپ های گیاهی ‭Artemisia aucheri ‬با 5 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭56294‬ هکتار، ‮‭24.3‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را شامل می شود. گروه تیپ های ‭Artemisia sieberi ‬با ‮‭12‬ تیپ گیاهی به وسعت ‮‭403569‬ هکتار، ‮‭32.23‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را به خود اختصاص داده است. گروه تیپ های گیاهی ‭Astragalus ‬با ‮‭13‬ تیپ گیاهی به وسعت ‮‭315696‬ هکتار، ‮‭26.18‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را شامل می شود. گروه تیپ های گیاهی ‭Bromus tomentellus ‬با 7 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭48990‬ هکتار، ‮‭83.2‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها به خود اختصاص داده است. گروه تیپ های گیاهی ‭Festuca ovina ‬با 4 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭6865‬ هکتار، ‮‭39.0‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را شامل می شود. گروه تیپ های گیاهی ‭Onobrychis cornuta ‬با 3 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭18552‬ هکتار، ‮‭07.1‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها به خود اختصاص داده است. گروه تیپ های گیاهی ‭Psathyrostachys cornuta ‬با 3 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭22286‬ هکتار، ‮‭28.1‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را شامل می شود. گروه تیپ های گیاهی ‭Tamarix ‬با 2 تیپ گیاهی به وسعت ‮‭16185‬ هکتار، ‮‭93.0‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها به خود اختصاص داده است. گروه گیاهی منفردها با ‮‭10‬ تیپ گیاهی به وسعت ‮‭104364‬ هکتار، ‮‭02.6‬ درصد پوشش گیاهی طبیعی را در عرصه مراتع و جنگلها را شامل می شود. نقشه ها و تصاویر تیپ های گیاهی منطقه مورد مطالعه استان تهران در پیوست آورده شده است. کلید واژه: شناخت مناطق اکولوژیک، تهران، تیپهای گیاهی