تدوین زیر برنامه پژوهشی مدیریت حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه با هدف تولید محصول سالم، غنی سازی و حفظ محیط زیست

یکی از مهمترین دغدغه های متولیان سلامت جامعه و مصرف کنندگان محصولات کشاورزی اطمینان از سلامت آنهاست. موسسه تحقیقات خاک و آب در چارچوب شرح وظایف مصوب و مراعات اصول توسعه پایدار و حفاظت محیط زیست، با نگرش مدیریت تلفیقی خاک و آب ، خاک و سلامت انسان ، ضمن تبیین چالش ها و تنگناهای پیش روی بخش کشاورزی، سیاست ها و خط مشی های جدیدی را ارایه نموده است که تدوین زیر برنامه پژوهشی مدیریت حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه با هدف تولید محصول سالم، غنی سازی و حفظ محیط زیست یکی از زیر مجموعه ها در برنامه کلی مدیریت حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه در ایران به شمار می رود. جهان امروز با چالشهایی از قبیل افزایش بیماری های متعدد، نابودی اکوسیستم های طبیعی و عوارض فراوان زیست محیطی نظیر آلودگی منابع آب و خاک روبروست که در نتیجه مصرف بی رویه نهاده های شیمیایی بوجود آمده است. اگرچه استفاده از سموم و کودهای شیمیایی عملکرد محصولات کشاورزی را افزایش داده و رویکرد مطمینی در راستای امنیت غذای جامعه به شمار می آید ولیکن باقیمانده سموم و کودهای شیمیایی در محصولات کشاورزی معضلاتی را بوجود آورده است. مجامع علمی برای حل مشکلات بوجود آمده و تولید محصول سالم و دستیابی به کشاورزی پایدار در پی یافتن راهبردهای مناسبی برای حل این معضلات و دستیابی به نظام های پایدار می باشند. در این پژوهش ابتدا مفاهیم و تعاریف مرتبط با موضوع بویژه کیفیت خاک و محصول سالم مورد بررسی قرار گرفت و مشخص گردید کیفیت خاک را می توان «توانایی دایم خاک به عنوان یک سامانه حیاتی زنده در داخل اکوسیستم و تحت بهره برداری های متفاوت به طوری که علاوه بر حفظ توان تولید بیولوژی، کیفیت آب و هوا را بهبود بخشیده و سلامت انسان، گیاه و حیوان را تامین کنند» تعریف کرد. کیفیت خاک را از دو جنبه کیفیت ذاتی و کیفیت پویای خاک می توان مورد بررسی قرار داد. کیفیت ذاتی خاک، توانایی طبیعی خاک در عمل به وظایف خودش است. این مشخصه خاک به راحتی قابل تغییر نمی باشد. کیفیت پویا و دینامیک خاک عبارت است از نحوه تغییر خاک، با مدیریتی که روی آن اعمال می شود. کیفیت پویای خاک بیانگر وضعیت سلامت خاک می باشد. همچنین محصولات غذایی سالم به محصولاتی اطلاق می شود که در فرایند تولید آنها از نهاده های شیمیایی و روش های اصلاحی در مقادیر غیرخطرناک و کنترل شده ای استفاده شده است، بطوری که خطری مصرف کننده این مواد غذایی را تهدید نمیکند. سپس به جمع بندی تحقیقات انجام شده مبادرت گردید. نتایج نشان داد تحقیقات پراکنده بر روی نهاده های ورودی به سیستم های زراعی ، تجمع آنها در خاک و محصولات نظیر ورود عناصر سنگین به خاک، سموم کشاورزی (آفت کش ها)، کودها و مواد اصلاح کننده،کمپوست و لجن فاضلاب، کادمیوم، نیترات انجام گردیده و شواهدی از مخاطراتی که سیستم های زراعی و محصولات تولیدی با آن مواجه هستند، ملاحظه می گردد. با عنایت به آنکه یکی از اصول اولیهی تولید پایدار، ارتقای کیفی خاک از بعد حاصلخیزی و برگرداندن مجدد عناصرغذایی جذب شده توسط گیاهان به خاک است. در این راستا تولید محصولات سالم از طریق مصرف بهینهیکودهای شیمیایی و مطابق با نیاز گیاه و کشاورزی ارگانیک از راهبردهای کشاورزی پایدار هستند که هدف آن ها ضمن حفظ حاصلخیزی خاک، افزایش تولید با کمترین تکیه بر استفاده از مواد شیمیایی می باشند تا ضمن حفظ عملکرد مطلوب، کیفیت و سلامت محصول نیز تضمین گردد. بنابراین مصرف متعادل کودها، بررسی دقیق کمپوست ها و لجن فاضلاب قبل از مصرف در اکوسیستم های کشاورزی، بررسی جذب و رها سازی آفت کش ها و تعیین نیمه عمر آنها در خاک و آب، استانداردسازی نهاده ها، برای رسیدن به هدف تولید محصول سالم اجتناب ناپذیراست. با توجه به مباحث مطروحه و نیاز به تفکر سیستمی و پایش فرایند تولید محصول از مرحله پیش از کاشت، داشت و برداشت و لحاظ نهاده های ورودی به سیستم کاشت و عدم تخریب محیط زیست در ارتباط با حاصلخیزی و تغذیه گیاه محورهای زیر پیشنهاد گردید o ارزیابی مخاطرات(Risk Assessment) سلامت محصولات کشاورزی ناشی از کاربرد کودهاo ارزیابی استفاده از آبهای نامتعارف در حاصلخیزی خاک و مدیریت مصرف کودoارزیابی سلامت خاک با تاکید بر وضعیت عناصر سنگین قابل جذب گیاه (انتخاب عصاره گیر، حدود سمیت، شاخص های ارزیابی) oاستفاده از روش های مدیریت تغذیه و حاصلخیزی در کشاورزی ارگانیک جهت دستیابی به محصولات سالم oارزیابی اقتصاد کود در سیستم های کشاورزی oارزیابی مدیریت های مختلف حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه بر انتشار گازهای گلخانه ایواژه های کلیدی: محصول سالم، ارگانیک، کود، سم، محیط زیست، حاصلخیزی خاک