بررسی ارزش رجحانی گونه های مرتعی و رفتار چرایی دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (کرمانشاه - ارتفاعات صحنه)

مراتع از گونه های مختلف گیاهی و شرایط مختلف رویشگاهی تشکیل شده است. هر یک از گونه ها خصوصیات رویشی و فنولوژی متفاوت دارند. بنابراین در دوره زمانی خاصی از دوره چرا فعال بوده و ارزش چرایی (ارزش رجحانی) معینی دارد. از این روی دام چرنده نیز در مقاطع زمانی مختلف فصل چرا و نقاط مختلف عرصه مرتع، علوفه معینی در اختیار دارد که بر حسب آن از خود رفتار چرایی خاصی بروز میدهد. بدون شناخت این رفتارها برنامه ریزی و مدیریت مرتع و دام مقدور نمیباشد. به منظور بررسی و تعیین ارزش رجحانی گونه ها در مقاطع مختلف فصل چرا با دو روش مکمل تعیین شاخص مصرف نسبی گونه ها (روش وزنی) و زمان صرف شده برای چرای گونه ها با استفاده از دستگاه فیلمبرداری(روش زمان سنجی) انجام و با روش تجزیه واریانس مرکب در قالب طرح کاملا تصادفی و تجزیه واریانس ‭AMMI ‬مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت. برای تعیین زمان های صرف شده برای فعالیت های روزانه دام از جمله زمان چرا و استراحت ، پیاده روی و غیره از روش ثبت زمان چرا و زمان بدون چرای گله استفاده شد و سرانجام رفتار چرایی دام روی گونههای مختلف با روش تجزیه واریانس دوطرفه وهمچنین جهت بررسی رابطه رفتار چرایی دام با درجات شیب و ناهمواری ها با روش رگرسیون مورد بررسی آماری قرار گرفت. نتایج نشان دادکه ارزش رجحانی یک گونه بر اساس شاخص ارزش رجحانی بستگی به سال مورد مطالعه دارد و نمیصتوان نتیجه مطالعه یک ساله را به عنوان معیاری برای مطالعات در نظر گرفت.همچنین هرچه میزان بارندگی بیشتر و تولید علوفه بیشترشود میزان خوشخوراکی گونه ها نیز بیشتر می گردد. گونه ‭Bromus tomentellus ‬با بیشترین ارزش رجحانی به عنوان خوش خوراک ترین گونه در بین گونه های مورد بررسی بود اما این گونه پایداری کمی بر اساس بایصپلات اولین و دومین مولفه اصلی اثر متقابل برای ارزش رجحانی نشان داد. در ضمن بضی از گونهصها در اوایل فصل چرا ارزش رجحانی برتری دارند و بعضی دیگر در اواخر یا اواسط فصل چرا بیشتر مورد استفاده دام قرار گرفتند همچنین در بین کلاسصهای شیب اختلاف معنی دار وجود داشت هرچه درصد شیب بیشتر شده است به طور معنیصداری مسافت طی شده کمتر گردید. برای ماه های فصل چرا نیز رابطه خطی معنیصدارمشاهده شدو هرچه به طرف آخر فصل چرا نزدیک شدیم مسافت طی شده در کلاسصهای شیب به صورت خطی کاهش پیدا کرد. کلمات کلیدی: مرتع، ارزش رجحانی، رفتار چرایی،نقشه شیب، استان کرمانشاه