بررسی ارزش رجحانی گونه های مرتعی در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (زنجان - بادامستان )

مراتع از گونه های مختلف گیاهی و شرایط مختلف رویشگاهی تشکیل شده که هر یک از آنها خصوصیات رویشی و فنولوژی متفاوت دارند. بنابراین در دوره زمانی خاصی از دوره چرا فعال بوده و ارزش چرایی معینی دارد. از این روی دام چرنده نیز در مقاطع زمانی مختلف فصل چرا و نقاط مختلف عرصه مرتع، علوفه معینی در اختیار دارد که بر حسب آن از خود رفتار چرایی خاصی بروز میدهد.هدف این مطالعه شناخت این رفتارها و خصوصیات ارزش چرایی گیاهان مرتع در طول دوره چرا میباشد.بررسی چهار ساله ارزش رجحانی گونه های مرتعی در سایت بادامستان نشان داد که تعدادی از گونه در تمام فصل چرا مورد استفاده واقع گردیده اند از قبیل گونه های‭: Astragalus curvirostris ‬، ‭Bromus tomentellus ‬، ‭Centaurea virgata ‬، ‭Festuca ovina ‬، ‭Hypericum scabrum ‬، ‭Marrobium cuneatum ‬، ‭Tanacetum polycephalum ‬اما تعدادی از گونه ها در ماه های ابتدایی فصل چرا مورد چرای دام واقع شده اند مثل گونه های‭: Anthemis tinctoria ‬، ‭Astragalus brevidens ‬، ‭Astragalus liliacinus ‬، ‭Chaerophullum macropodum . ‬ولی بتدریج در ماه های بعدی این مقدار کاهش یافته ودر مهر ماه هیچ موردی از تعلیف آنها ثبت نشده و به ترتیب گونه های‭Bromus tomentellus ‬،‭Centaurea virgata‬، ‭Festuca ovina‬،‭Annual forbs ‬وگونه های گون تیغی ‭Astragalus baghensis ‬، ‭Astragalus caspius ‬و‭Astragalus microcephalus ‬جایگزین آنها می شوند.باتوجه به نتایج بدست آمده از مقایسه دو روش در تعیین ارزش رجحانی گونه ها در ماههایی که دام محدودیتی برای انتخاب نداشته است(دو ماه خرداد و تیر هر سال) می توان گفت که گونه های گون علفی مثل ‭Astragalus citrinus ‬و ‭Astragalus curvirostris ‬و ‭Astragalus liliacinus ‬تقریبا همیشه جز گونه های بسیار خوشخوراک بوده و در تمامی سالهای مورد بررسی، جز اولین گونه هایی هستند که توسط دام ترجیح داده می شوند. گونه هایی مثل ‭Th. Kotschyanus‬، ‭St.lavandolifolia ‬، ‭Ag.trichophorum ‬از گونه های غیر خوشخوراک بوده و در رتبه ترجیح دام همیشه رتبه های آخر را داشتند.گونه هایی مثل ‭Bromus tomentellus ‬، ‭Chaerophullum macropodum ‬، ‭Centaurea virgata ‬، ‭Festuca ovina ‬، ‭Hypericum scabrum ‬، ‭Marrobium cuneatum ‬، ‭Tanacetum polycephalum ‬جز گونه هایی هستند که در هر دو روش دارای ارزش رجحانی متوسطی هستند. نتایج بررسی های رفتار چرایی دام نشان داد که حدودا ‮‭66‬درصد از زمانیکه دام در داخل مرتع است به حرکت و استراحت دام در مرتع اختصاص داشته و ‮‭34‬ درصد مربوط به چرای دام می باشد.البته این مورد در سالهای خشک و کمبود علوفه تغییر داشته و به حدود ‮‭50‬ درصد نزدیک می شود. کلمات کلیدی: ارزش رجحانی، گونه های مرتعی، بادامستان، زنجان