شناسایی بیمارهای فیتوپلاسمایی گیاهان زینتی، آپارتمانی (گلدانی) و شاخه بریده در استان مازندران

عوامل بیماریزایی فیتوپلاسمایی گیاهان گروه خاصی از پروکاریوتهای بدون دیواره سلولی هستند که تنها در بافتهای آبکشی گیاهان یافت می شوند. گیاهان آلوده به فیتوپلاسما یکسری از علایم از جمله رنگ پریدگی، زردی، زوال، علایم کوتولگی، جارویی شدن، تورم رگبرگی، سرخشکیدگی، فیلودی، تغییر رنگ گلبرگها، عقیمی گلها، ... را از خود نشان میدهند. بیش از ‮‭700‬ بیماری گیاهی در صدها خانواده گیاهی به اینگونه عوامل بیماریزا نسبت داده میشوند (‮‭2007 , .Hoshi et al). ‬تعدادی از این بیماریها بسیار مهم و مخرب بوده و جز عوامل محدود کننده کشت گیاهان در برخی مناطق دنیا معرفی شده اند. از آنجایی که کنترل بیماریهای فیتوپلاسمایی بسیار مشکل می باشد این گروه از عوامل بیماریزای می توانند معضلات حادی را در گلخانه های گیاهان زینتی ایجاد نمایند. از آنجایی که شرایط قرنطینه ای در کشور ما کمتر رعایت می گردد و بر ورود و خروج مواد گیاهی بخصوص گیاهان زینتی کنترل قابل توجهی وجود ندارد و بعلاوه گلخانه های کشور ما هم کمتر دارای شرایط ایده آل برای نگهداری این گیاهان می باشند در نتیجه خطر وقوع و گسترش این بیماریهای صعب العلاج بسیار اهمیت پیدا می نماید. با توجه به اینکه در زمینه مطالعه عوامل بیماریزای فیتوپلاسمایی و بخصوص بیماریهای فیتوپلاسمایی گیاهان زینتی در ایران تحقیقات مدون قابل ملاحظه ای صورت نگرفته است، اولین قدم در این زمینه ردیابی و شناسایی این گونه عوامل بیماریزا در گیاهان زینتی بوده تا اینکه راه برای ادامه مسیر در این باره و از جمله کنترل این عوامل باز گردد. بر این اساس و بدلیل اهمیت استان مازندران در پرورش و کشت گیاهان زینتی در کشور و همچنین بروز و مشاهده علایم مشکوک به اینگونه عوامل بیماریزا در روی گیاهان زینتی، پروژه تحقیقاتی مذکور جهت تشخیص و بررسی ویژگیهای بیماری(های) فیتوپلاسمایی در روی گیاهان زینتی، آپارتمانی و شاخه بریده در گلخانه های استان مازندران طراحی گردید. طی تحقیق حاضر طی سالهای ‮‭1390-91‬ در مجموع بیش از ‮‭30‬ بازدید از گلخانه ها، فضاهای سبز، گل فروشی ها و سایر مکانهای عرضه گیاهان زینتی، درخت و درختچه های غیرمثمر در شهرستان های ساری، آمل و تنکابن صورت پذیرفت و مجموعا حدود پنجاه نمونه گیاهی دارای علایم مشکوک به بیماریهای فیتوپلاسمایی جمع آوری گردید. در این بین، گیاهانی که دارای علایم بارزتری از بیماریهای فیتوپلاسمایی بودند عبارت بودند از تاج خروس، گل جعفری و گل رز. عامل بیماری توسط سس از این گیاهان به پروانش منتقل گردید. نتایج واکنش ‭PCR ‬مستقیم و لانه ای، آلودگی قطعی فیتوپلاسمایی را در این گیاهان ثابت کرد. بعلاوه تعیین توالی قطعه تکثیری در واکنش ‭PCR ‬لانه ای و مقایسه آن با اطلاعات و توالی های ژنومی موجود در بانک های اطلاعاتی ‭(GenBank) ‬نشان داد که توالی فیتوپلاسماهای ردیابی شده در تاج خروس، گل جعفری و گل رز دارای همولوژی بالا با فیتوپلاسماهای گروه ‮‭16‬‭SrI (Aster yellow = Candidatus phytoplasma asteris ) ‬و به ترتیب با زیرگروه های ‮‭16‬‭SrI-M ‬، ‮‭16‬‭SrI-B ‬و ‮‭16‬‭SrI-B ‬می باشد. این موضوع دارای اهمیت بالایی است چرا که بر اساس اطلاعات ما این اولین گزارش از یافتن نماینده ای از گروه ‮‭16‬‭SrI ‬و بیمارگر در تاج خروس در ایران می باشد. به علاوه مطالعه حاضر، اولین گزارش از بروز چنین بیماریهایی در گل رز در مازندران می باشد. واژه های کلیدی: گیاهان زینتی، فیتوپلاسما، ردیابی، شناسایی.