مقایسه تولید و بهره وری آب با استفاده ازآبیاری یک درمیان در شرایط کم آبی و شوری ( مطالعه موردی روی گیاه ذرت)

طرح حاضر با هدف استفاده کاراتر از منابع محدود آب به مدت 2 سال زراعی گیاه ذرت انجام شد. طرح پیشنهادی شامل شش تیمار به شرح زیر است‭: T‬1- کاربرد مداوم آب کم شور در تمام ردیف های کشت با تامین نیاز آبی گیاه، T2- کاربرد مداوم آب کم شور در تمام ردیف های کشت با تامین ‮‭50‬ درصد نیاز آبی گیاه، T3- کاربرد یک درمیان آب کم شور شور در ردیف های مجاور بصورت متناوب، T4- کاربرد یک درمیان آب کم شور شور در ردیف های مجاور بصورت ثابت، T5- کاربرد یک درمیان تنها آب کم شور بصورت ثابت در طی فصل، T6- کاربرد یک درمیان تنها آب کم شور بصورت متناوب و T7- کاربرد مداوم آب شور در همه ردیف های کشت. طرح بصورت بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار با استفاده از روش آبیاری قطره ای تی-تیپ در سال های ‮‭1391‬ و ‮‭1392‬ به اجرا در آمد. شوری آب کاربردی در تیمارهای شور 8 ‭dS/m ‬و در تیمارهای کم شور آب چاه ( بدون محدودیت شوری) استفاده شد. نتایج نشان داده است که اعمال شیوهصهای مختلف کمص آبیاری روی گیاه ذرت مانند کاهش مقدار مشخصی از کل آب مورد نیاز گیاه ‭(T‬2) یا آبیاری یک درمیان شیارها ولی با همان مقدار کاهش آب ‭( T‬5و T6) مزیتی نسبت به همدیگر نداشتند. مقایسهصی میانگینصهای عملکرد در تیمارهای کمص آبیاری حکایت از عدم معنیصداری بین آنها دارد ولی نسبت به آبیاری کامل کاهش معنی داری داشتند.بطور کلی در شرایطی که آب شور وجود نداشته باشد، استفاده از تیمارهای کمص آبیاری بخشی از آب کم شور صرفهصجویی شده ( بطور متوسط ‮‭33‬ درصد) و با اضافه کردن زمین زراعی، در سالصهای اول و دوم به ترتیب عملکرد در حدود ‮‭28‬ و ‮‭53‬ درصد نسبت به آبیاری کامل اضافه شد. در منطقه در کشت گیاهان تابستانه، برای آبیاری کامل امکان اضافه کردن زمین زراعی وجود ندارد. کاربرد آب آبیاری در شیارها بصورت شور- کم شور (ثابت یا متغیر) از نظر عملکرد نسبت به هم اختلاف معنیصداری نداشته ولی نسبت به تیماری که هر چهار شیار آن بوسیلهصی آب شور آبیاری شده بود، افزایش معنیصداری داشتند. مقایسه تیمارهای کمص آبیاری ‭(T‬2، T5 و T6) با تیمارهای مدیریت شده آب شور- کم شور‭(T‬3 و T4) نشان داده است که عملکرد ذرت در تیمارهای کم آبیاری در حدود ‮‭22‬ درصد کاهش معنیصداری نسبت به تیمارهای آب شور- کم شور داشت. بررسی شوری نیمرخ خاک نشان داد که پس از دو سال آبیاری با آب شور ( 8 ‭dS/m) ‬برای گیاه ذرت در استان گلستان، امکان کاربرد آب شور خصوصا با مدیریت های بکاربرده شده برای تیمارهای T3 و T4 بطوریکه منجر به تولید بیشتر و با تمهیداتی ساده پایداری نیز حفظ گردد، وجود دارد. از نظر بهره وری آب نتایج حکایت از این مطلب دارد در صورتیکه ارزش آب شور و کم شور یکسان در نظر گرفته شوند، تیمارهای کمص آبیاری دارای بالاترین بهرهصوری آب و از نظر آماری اختلاف معنیصداری با تیمار آبیاری کامل بدون تنش نداشتند. اما واضح است که آبصهای شور هم ارزش با آبصهای کم شور نیستند. در نتیجه، اگر بهره وری آب بر اساس آب کم شور در هر تیمار مبنای محاسبه قرار گیرد، تیمارهای شور با مدیریت یکدرمیان آب شور- کم شور از نظر این شاخص هم بالاتر قرار گرفته و به عنوان گزینهصهای برتر انتخاب میصشوند. واژه های کلیدی : آبیاری قطره ای، استفاده از آب شور، کم آبی، ذرت