واکاوی پیامدهای توسعه اکوتوریسم تالابی برای زیست بوم های اجتماعی محلی

تالاب ها به عنوان سرمایه های طبیعی ارزشمند، خدمات اکوسیستمی حیاتی را ارائه می دهند که پایه معیشت و فرهنگ جوامع محلی است. توسعه اکوتوریسم تالابی به عنوان راهبردی برای تلفیق حفاظت و توسعه، با وجود پتانسیل بالای خود، پیامدهای چندبعدی پیچیده ای بر زیست بوم اجتماعی محلی دارد. این پژوهش با هدف واکاوی نظام مند این پیامدها و ارائه چارچوبی مفهومی برای مدیریت پایدار انجام شد. این مطالعه با به کارگیری روش مرور نظام مند تلفیقی و با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به سنتز یافته های پژوهش های پیشین در پایگاه های اطلاعاتی معتبر پرداخت. داده ها در چهار محور اصلی «پیامدهای اقتصادی-معیشتی»، «اجتماعی-فرهنگی»، «نهادی-حاکمیتی» و «زیست محیطی» مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد توسعه اکوتوریسم تالابی دارای پیامدهای دوگانه و درهم تنیده ای است. از یک سو، می تواند به ایجاد اشتغال، تنوع بخشی به معیشت، تقویت سرمایه اجتماعی، احیای دانش بومی و ایجاد انگیزه برای حفاظت از تالاب بینجامد. از سوی دیگر، در صورت مدیریت نادرست، با چالش هایی همچون نابرابری در توزیع منافع، تجاری سازی فرهنگ، فشار بر منابع زیستی، آلودگی و بروز تعارضات محلی مواجه است. موفقیت این گونه پروژه ها در گرو حکمرانی مشارکتی، نهادینه سازی مکانیسم های عادلانه و تقویت ظرفیت های نهادی محلی است. تحقق اکوتوریسم تالابی پایدار مستلزم گذار از نگاه صرفا اقتصادی و اتخاذ رویکردی یکپارچه و همه جانبه نگر است. چارچوب مفهومی پیشنهادی این پژوهش بر سه رکن «نهادی» (حکمرانی شفاف و چندذی نفعی)، «اقتصادی» (توزیع عادلانه منافع) و «اجتماعی-فرهنگی» (مشارکت و پایش اثرات) استوار است که در سایه آن می توان همزیستی پایدار بین حفاظت از تالاب، رفاه جامعه محلی و توسعه اقتصادی را میسر ساخت.

کلیدواژه ها:

اکوتوریسم تالابی ، خدمات اکوسیستمی ، جوامع محلی ، توسعه پایدار ، معیشت بومی ، زیست بوم اجتماعی