شناسایی گونه های عامل بیماری لکه سرکوسپورایی بادام زمینی (Arachis hypogea) و تعیین واکنش ژنوتیپ های جدید نسبت به گونه غالب در شرایط گلخانه و مزرعه

قارچ های سرکوسپورویید شامل جنس Cercospora و سایر جنس های مشابه به لحاظ ریخت شناسی بیمارگرهای مهم ایجاد کننده لکه برگی بر روی طیف وسیعی از گیاهان میزبان هستند. اطلاعات اندکی در باره شناسایی گونه های سرکوسپورا مولد بیماریهای بلایت زودرس و دیررس بادام زمینی و عکس العمل ارقام و ژنوتیپ ها بادام زمینی نسبت به این بیماری ها در کشور وجود دارد. در سال زراعی 1394، بمنظور شناسایی قارچ های مولد لکه برگی سرکوسپورایی اقدام به جمع آوری نمونه های برگی طی دوره رشد (مراحل رویشی و زایشی) از 40 مزرعه بادام زمینی واقع در شهرستان های آستانه اشرفیه (23 مزرعه)، کیاشهر(11 مزرعه)، رشت (3 مزرعه) و رودبار(3 مزرعه) گردید. جداسازی قارچ عامل لکه برگی زودرس، به روش کشت قطعاتی از مرز بین بافت سالم و آلوده بر روی محیط کشت آگاردار و جداسازی قارچ عامل بلایت دیررس به روش کاغذ صافی مرطوب و اسپورزایی قارچ عامل بیماری در دمای 2± 25 درجه سانتی گراد به مدت 72-48 ساعت، صورت گرفت. در این تحقیق، تعداد 45 جدایه متعلق به گونه Cercospora arachidicola [Passalora arachidicola (Hori) U. Broun] بعنوان عامل لکه برگی زودرس و 53 جدایه قارچی مربوط به گونه Passalora personata بعنوان عامل لکه برگی دیررس بادام زمینی در گیلان شناسایی گردید. همچنین، میزان اسپورزایی قارچ C. arachidicola در سطح برگ ژنوتیپ های بادام زمینی به روش برگ جداشده (detached leaf culture method) انجام شد. بر این اساس، بیشترین شدت اسپورزایی قارچ در سطح برگ ژنوتیپ P202 (03/95%) و کمترین شدت اسپورزایی در ژنوتیپ های P170 (43/25%) و P213 (60/28%) مشاهده شد. طی آزمایشات گلخانه ای (سال 94) و مزرعه ای (سال 95) عکس العمل یازده ژنوتیپ بادام زمینی (P195،P140، P202،P220 ، P125،P170 ،P204،P127 ، P152 ، P142و P213) و یک رقم محلی (گلی) نسبت به بیماریهای لکه برگی سرکوسپورایی ارزیابی گردید. آزمایشات گلخانه ای بصورت طرح کاملا تصادفی با سه تکرار با مایه زنی سوسپانسیون کنیدی مخلوط پنج جدایه مختلف گونه C. arachidicola با تراکم 104× 2 اسپور/میلی لیتر اجرا گردید. تجزیه واریانس داده های گلخانه ای نشان داد که، بین ژنوتیپ های بادام زمینی از نظر میزان وقوع (تعداد و اندازه لکه برگی- شدت اسپورزایی و ریزش برگ) و شدت بیماری لکه سرکوسپورایی اختلاف آماری معنی داری (P≤0.05, P≤0.01) وجود دارد (جدول 2). در این آزمایشات، ژنوتیپ های بادام زمینی بر اساس شدت آلودگی برگ در چهار گروه مقاوم (P170،P140،P125،P213)، نیمه مقاوم (رقم محلی گلی ،P204،P127)، نیمه حساس(P142،P152،P195،P220) و حساس (P202) قرار گرفتند. آزمایشات مزرعه ای در قالب طرج بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه تحقیقات زراعی فخرآباد (لشت نشا-شمال شرق شهرستان رشت) با سابقه شیوع بیماری لکه برگی سرکوسپورایی، در شرایط آلودگی طبیعی اجرا شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات اندازه گیری شده در آزمایشات مزرعه ای نشان داد که، اختلاف آماری معنی داری بین عکس العمل ژنوتیپ های بادام زمینی از نظر میزان وقوع (تعداد لکه برگی، اندازه لکه برگی و درصد ریزش برگ/بوته) و شدت لکه برگی وجود داشت (P≤0.05, P≤0.01). اندازه لکه برگی (قطر لکه برگی) در رقم محلی گلی (84/5 میلی متر) و ژنوتیپP170 (65/6 میلی متر) بیشتر از بقیه بود (جدول 6). همچنین، صفات درصد برگریزی و شدت لکه برگی در بین ژنوتیپ های بادام زمینی اختلاف معنی داری داشتند (P≤0.01). دامنه شدت لکه برگی و درصد برگریزی ژنوتیپ های بادام زمینی به ترتیب بین 32/11 تا 49/52 و 70/4 تا 88/60 درصد متغیر بود. ژنوتیپ های P202و P220 دارای بیشترین شدت لکه برگی (49/52 % و 87/43 %) و درصد برگریزی (88/60 % و 49/50 %) بودند. نتایج بیان داشت که، با افزایش شدت بیماری از 32/11 به 49/52 درصد (افزایش17/41 درصدی)، میزان برگریزی از 7/4 به 88/60 درصد افزایش (افزایش 2/56 درصد) و میزان عملکرد پیله از 4/3809 به 6/1217 کیلوگرم/هکتار کاهش (افت عملکرد 68 درصد) می یابد. بیشترین میزان عملکرد پیله در ژنوتیپ های P170 (4/3809 کیلوگرم/هکتار)، P213 (4/3406 کیلوگرم/هکتار) وP140 (6/3459 کیلوگرم/هکتار) مشاهده شد (جدول 9). در آزمایشات مزرعه ای و بر اساس شدت لکه برگی، سه ژنوتیپ نیمه مقاوم (P140-P213-P170)، شش ژنوتیپ (P142-P152 P125-P127-P204 وP195) بهمراه رقم محلی گلی نیمه حساس و دو ژنوتیپ (P202-P220) حساس تشخیص داده شدند. در این تحقیق، نتایج مزرعه ای تا حدود زیادی با بررسی های گلخانه ای همخوانی داشت. ژنوتیپ های نیمه مقاوم دارای خصوصیات زراعی مطلوب، بعنوان منابع مقاومت به لکه برگی سرکوسپورایی معرفی می شوند. این ژنوتیپ ها می توانند در برنامه های آینده به نژادی بادام زمینی و معرفی رقم جدید برای منطقه، مورد استفاده قرار بگیرند.کلمات کلیدی: بادام زمینی، بلایت زودرس، بلایت دیررس، واکنش، Cercospora arachidicola.