طراحی مجتمع تفریحی فرهنگی شهر قلعه گنج با محوریت بهره گیری از فرهنگ و مصالح بومی

انسان همواره برای زندگی نیازمند سازگاری و همگرایی با طبیعت بوده است. ارتباط دوسویه انسان و محیط طبیعی و بهرهبرداری از آن، دانش های شگرفی از جمله دانش گیاه مردمشناسی را در سرزمین ایران پدید آورد که نیازهای انسانی رابرآورده ساخته و تکنولوژی جدید را نیز به چالش کشیده است. یکی از این دانش های منحصربهفرد دانش تولید سرمایش وسازه های بومی در حوزه فرهنگی هلیل رود است که با بعضی مناطق همجوار به خصوص حوزه بلوچستان و هرمزگان بهدلیل ویژگی های همسان اقلیمی و فرهنگی، مشابهت های فراوانی دارد. حوزه فرهنگی هلیل رود در اقلیم گرم و خشکایران واقع شده و دارای تابستان های طولانی است که گاه تا حدود 8 ماه از سال را در بر می گیرد. به همین دلیل بدوناندیشه و دانش سرمایش زندگی و اقامت در این منطقه تقریبا غیرممکن بود. در پژوهش پیش رو دانش تولید سرمایش درحوزه فرهنگی هلیل رود به بحث گذاشته است و سازه هایی چون، کاوار، آدوربند، یختکن و بنبلوک مورد بررسی قرارگرفتند. مصالح آدوربند بیشتر گیاهی و از درخت نخل، گز و آدور است، اما یختکن سرایی است که در استفاده از گز و آدوربا آدوربند مشترک است اما بر خلاف آدوربند برای بنای پی و دیواره های آن از گل و خشت خام استفاده می شود. بر خلافاین سازه ها، بن بلوک بدون داشتن پی و دیواره تنها در فضای باز و برای بهره بردن از شوباد بنا می گردد. همه این سازهها در جغرافیای گسترده حوزه هلیل رود، مکران و هرمزگان مورد استفاده بوده است. این سازه ها با مواد اولیه طبیعی دانشپیش تولید بسیاری از تولیدات صنعتی و معماری مدرن امروزی از جمله کولرهای آبی و سازه های سبک هستند. ازاین روهدف اصلی مقاله شناخت سازوکارهای ساکنان حوزه فرهنگی هلیل رود برای تولید سرمایش و بررسی سازه های معماریسنتی در این حوزه است. پرسش اصلی این است که چه سازه هایی مبتنی بر محیط و اقلیم منطقه در تولید سرمایش پدیدآمدند در تحقیق پیش رو داده های پژوهش با مشاهده، مطالعات میدانی، مصاحبه و ابزار کتابخانه ای فراهم آمده و با روشتوصیفی و تحلیلی به بحث گذاشته شده اند. مهمترین یافته پژوهش این است که سازه هایی چون کاوار، آدوربند، یختکن وبن بلوک در وهله اول دارای کارکرد سرمایشی هستند و جهت نیاز به تولید سرمایش بنا شده اند و مواد اولیه آنها مبتنی بردانش گیاه مردم شناسی در این حوزه است و بیشترین قابلیت را برای مقابله با فصل گرما دارد. در وهله دوم این سازه هاجهت نگهداری مواد غذایی و فاسدشدنی در فصل گرما به کار می رفتند.

کلیدواژه ها:

سرمایش ، حوزه فرهنگی هلیلرود ، آدوربند ، یختکن ، کاوار