نقش والدین در شکل گیری طرحواره های کودک(قسمت اول)

طرحواره ها به عنوان الگوهای شناختی و رفتاری به تدریج و در طول زمان شکل می گیرند.نقش والدین در فرآیند شکل دهی این طرحواره ها در دوران کودکی بسیار مهم است.

این الگوهای ذهنی به عنوان چارچوب هایی برای درک و پردازش تجربیات زندگی عمل می کنند و والدین از طریق رفتارها،واکنش ها و تعاملات خود تاثیرات عمیقی بر شکل گیری و تثبیت آن ها در ذهن کودک دارند.

طرحواره ها در واقع قالب های ذهنی هستند که برای درک و پاسخ به تجربیات زندگی به طور ناخودآگاه شکل می گیرند.

دوران کودکی به ویژه در سال های ابتدایی،مرحله ای حساس و تعیین کننده برای شکل گیری این طرحواره هاست.در این دوران کودک بیشتر زمان خود را با والدین می گذراند و تجربیات عاطفی و اجتماعی خود را از طریق تعاملات با آن ها می آموزد.

والدین می توانند به طور مستقیم و غیرمستقیم الگوهای شناختی و رفتاری کودک را تحت تاثیر قرار دهند تاثیراتی که می تواند به صورت مثبت یا منفی بر رشد روانی و اجتماعی کودک تاثیر بگذارد.این الگوها نه تنها در دوران کودکی بلکه ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابند و بر سلامت روان فرد و کیفیت روابط او در بزرگسالی اثرگذار باشند.

طرحواره ها مجموعه ای از باورها،احساسات،خاطرات، تصاویر ذهنی و واکنش های بدنی هستند که به طور عمیق در ساختار روان فرد نهادینه می شوند و در نتیجه بر رفتار،افکار و احساسات او در موقعیت های مختلف زندگی تاثیر می گذارند.

این الگوهای ذهنی می توانند به صورت ناخودآگاه در فرآیندهای تصمیم گیری،روابط عاطفی،تعاملات اجتماعی و نحوه واکنش فرد به تجربیات مختلف زندگی نمود پیدا کنند و حتی در طول زمان به شکل گیری و تثبیت رفتارهای خاص و الگوهای فکری منجر شوند.

طرحواره ها بر اساس تجربیات فرد از محیط اطراف به ویژه تعاملات با والدین شکل می گیرند.

در دوران کودکی هنگامی که کودک عمدتا با والدین خود در ارتباط است تجربیات عاطفی و اجتماعی او به طور مستقیم تحت تاثیر شیوه های تربیتی و تعاملات والدین قرار می گیرد.

اگر والدین نتوانند شیوه های تربیتی مناسب و سالم را به کار گیرند ممکن است طرحواره های منفی و ناکارآمد در کودک شکل بگیرد. این طرحواره ها که گاهی به عنوان “تله های روانی” و "طلسم های درونی" شناخته می شوند می توانند در بزرگسالی مشکلات روان شناختی مختلفی مانند اضطراب،افسردگی،احساس بی ارزشی،طرد و انزوا و... ایجاد کنند.

شیوه های نادرست فرزندپروری نظیر تربیت بیش از حد سخت گیرانه یا آسان گیرانه،بی توجهی عاطفی،در دسترس نبودن والدین،انتظارات غیرمنطقی،حمایت افراطی یا سوءرفتار می توانند باعث شکل گیری طرحواره های منفی در ذهن کودک شوند.

این طرحواره ها به طور مداوم در زندگی فرد تکرار می شوند و به صورت الگوهای رفتاری منفی بروز می کنند. به عنوان مثال:کودکانی که تحت فشار شدید والدین برای دستیابی به استانداردهای غیرمنطقی قرار می گیرند ممکن است احساس کنند که همیشه ناکافی هستند و این احساس بی کفایتی در طول زندگی آن ها ادامه یابد.این تله ها می توانند در بزرگسالی مشکلاتی مانند عدم اعتماد به نفس،ترس از طرد شدن یا اضطراب های شدید به وجود آورند.

در مقابل والدین حمایتگر و مهربان می توانند طرحواره های مثبت و سازگار در کودک ایجاد کنند.این طرحواره ها احساس امنیت،خودارزشمندی و اعتماد به نفس را در کودک تقویت می کنند و او را به سمت رشد و سلامت روانی هدایت می کنند.

تعاملات حمایتی باعث می شود کودک احساس کند که قادر به مدیریت چالش های زندگی است و می تواند به طور مستقل در موقعیت های مختلف تصمیم گیری کند.

نحوه ابراز عشق و توجه والدین نیز بر شکل گیری طرحواره های عاطفی کودک تاثیرگذار است.

تعاملات منفی و ناکافی نظیر بی توجهی به نیازهای عاطفی کودک یا نادیده گرفتن احساسات او می توانند منجر به شکل گیری طرحواره های منفی مانند عدم اعتماد به دیگران و مشکلات عاطفی در آینده شوند در مقابل تعاملات محبت آمیز و حمایتی می توانند طرحواره هایی همچون اعتماد به دیگران،احساس امنیت و خودارزشمندی ایجاد کنند که به کودک در برقراری روابط سالم و موفق در بزرگسالی کمک خواهد کرد.

والدین به عنوان الگوهای رفتاری برای کودک عمل می کنند.کودک از طریق مشاهده و تقلید رفتارهای والدین می آموزد که چگونه با مسائل مختلف زندگی مواجه شود.اگر والدین در برابر مشکلات زندگی احساس درماندگی کنند و نتوانند به طور موثر مشکلات را مدیریت کنند کودک ممکن است این احساسات را در خود توسعه دهد و طرحواره های منفی مانند ناتوانی یا درماندگی شکل دهد در مقابل اگر والدین الگوهای سازگارانه و مثبت در مقابله با مشکلات نشان دهند کودک این الگوها را می آموزد و در مواجهه با بحران ها و مشکلات زندگی به طور موثرتر عمل خواهد کرد.

✍🏼بهاربوستانی/طرحواره درمانگر

درمانگر روابط بین فردی

مدرس مجموعه دوره های زندگی آگاهانه